65 yoshdan keyin tekshiruvlarga munosabatni o‘zgartirgan ma’qul: endi vazifa «hammasini topshirib, tinchlanish» emas, mustaqillik va hayot sifatiga ta’sir qiladigan o‘zgarishlarni o‘z vaqtida payqash — ko‘rish, eshitish, xotira, yurishdagi barqarorlik, yurak ishi. Bu yoshda kuzatuv rejasi odatda nimalardan tuzilishini ko‘rib chiqamiz.
Yurak va tomirlar — rejaning asosi
Yurak-qon tomir kasalliklari keksa yoshda salomatlik muammolarining bosh sababi bo‘lib qolmoqda, shuning uchun asosiy nazorat o‘zini yaxshi his qilganda ham kerak:
- qon bosimi — muntazam, eng yaxshisi uyda o‘lchovlar kundaligini yuritish;
- qondagi xolesterin va glyukoza — shifokor belgilaydigan davriylikda;
- EKG va yurakning boshqa tekshiruvlari — kardiolog tayinlovi bilan;
- qabul qilinayotgan barcha dorilarni shifokor bilan muhokama qilish: yosh o‘tgani sari ularning ro‘yxati o‘sib boradi va ayrim preparatlar bir-biri bilan ziddiyatga kirishi mumkin.
Bosim «sakrasa», hansirash, shishlar, yurak urishida uzilishlar paydo bo‘lsa — bu «ko‘ramiz-chi» deb kuzatish uchun emas, rejadan tashqari tashrif uchun sabab.
Ko‘rish va eshitish
Ko‘rish va eshitishning pasayishi asta-sekin rivojlanadi, odam esa unga ko‘nikib, hammasini yoshga yozadi. Holbuki aynan shu o‘zgarishlar mustaqillikka eng qattiq zarba beradi: yomon ko‘rish tufayli yiqilishlar, eshitish pasaygani sabab odamovilik va asabiylik. 65 dan keyin oftalmologga muntazam borish kerak — shifokor ko‘rish o‘tkirligini, ko‘z ichi bosimini, to‘r parda va gavhar holatini tekshiradi: katarakta va glaukoma bu yoshda tez-tez uchraydi va erta aniqlansa, yaxshi davolanadi. Yaqinlar «televizor juda baland» deb shikoyat qila boshlashi bilanoq eshitishni tekshirtirish kerak — zamonaviy eshitish apparatlari muammolarning ko‘pchiligini hal qiladi.
Suyaklar, bo‘g‘imlar va yiqilishlar profilaktikasi
Keksa odam uchun yiqilish — og‘ir oqibatli hodisa, shuning uchun oldini olish davolashdan muhimroq:
- suyak to‘qimasi zichligini baholash (densitometriya) — shifokor tayinlovi bilan, ayniqsa ayollarga va «tekis joyda» singan suyagi bo‘lganlarning barchasiga;
- bo‘g‘imlar og‘riganda, yurish o‘zgarganda, bosh aylanganda ko‘rikdan o‘tish;
- ko‘rishni tekshirish va to‘g‘ri poyabzal tanlash — qadri bilinmagan, lekin ta’sirchan choralar;
- muntazam kuchga yarasha faollik: yurish va muvozanat mashqlari yiqilish xavfini ko‘p dorilardan ham sezilarliroq kamaytiradi.
Xotira va kayfiyat
Unutuvchanlik, qiziqishlar doirasining torayishi, loqaydlik va tushkunlikni ko‘pincha «tabiiy qarilik» deb hisoblashadi, holbuki ular ortida davolanadigan holatlar turishi mumkin — depressiya va uyqu buzilishlaridan tortib qalqonsimon bez muammolarigacha. Yaqinlar odam bir xil savollarni qayta-qayta berayotganini, tanish joylarda adashayotganini, dori va sanalarni chalkashtirayotganini payqasa — nevrolog ko‘rigi kerak. Xotirani erta baholash muhim: boshlang‘ich bosqichlarda shifokorlar taklif qila oladigan narsalar bor.
Rejaga yana nimalar kiradi
- umumiy va bioximik qon tahlillari, siydik tahlili — terapevt baholaydigan yillik asosiy minimum;
- qalqonsimon bez faoliyati nazorati — uning buzilishlari keksa yoshda ko‘pincha charchoq va «yosh» niqobi ostida yashirinadi;
- onkologik skrininglar — ro‘yxat va davriylikni shifokor shaxsiy tanlaydi;
- stomatologik ko‘rik: tishlar holati ovqatlanishga bevosita ta’sir qiladi;
- emlash — masalan, grippga qarshi yillik emlash; maqsadga muvofiqligini shifokor bilan muhokama qiling.
Kuzatuvni tartibsizliksiz qanday tashkil qilish mumkin
Tizim bo‘lsa, keksa odamga ham, yaqinlariga ham osonroq: manzarani yaxlit ko‘radigan bitta «asosiy» terapevt; barcha dorilarning dozalari bilan dolzarb ro‘yxati; tekshiruv natijalari solingan jild; shifokorga yozib qo‘yilgan savollar. Murakkab qabullarga yaqinlardan biri bilan ikkovlon borgan ma’qul — ikkinchi juft quloq hech narsani o‘tkazib yubormaslikka yordam beradi. Tayinlangan tekshiruvlarni diagnostika markazlarida, tahlillarni esa natijalar qiyoslanishi uchun doim bitta laboratoriyada topshirish qulay.
Uyingizga yaqin terapevt, kardiolog yoki klinikani klinika.uz katalogidan topishingiz mumkin, salomatlik haqidagi boshqa materiallar esa yangiliklar bo‘limida. Ushbu matn ma’lumot uchun: 65 dan keyingi tekshiruvlar ro‘yxati va davriyligini yo‘ldosh kasalliklarni hisobga olib shifokor belgilaydi. Terapevtga yuzma-yuz tashrifdan boshlang.
