Bola bir xil harakatni qayta-qayta takrorlay boshlaydi: ko'zini qisadi, yelkasini qimirlatadi, burnini tortadi, sochini barmog'iga o'raydi, tirnog'ini tishlaydi yoki qo'lini tinmay yuvadi. Ota-ona avval buni odat deb o'ylaydi, keyin «qo'y, qilma» deb to'xtatishga urinadi — va harakat yanada ko'payadi. Bu holat bolaning qasddan qilayotgani emas: takrorlanuvchi harakatlar ko'pincha ichki zo'riqishni bo'shatish yo'li bo'ladi va ularni buyruq bilan to'xtatib bo'lmaydi.
Majburiy harakatlar nima va nega paydo bo'ladi
Bu harakatlarning ikki xili bor va ularni shifokor ajratadi. Biri — tik, ya'ni bolaning o'zi deyarli sezmaydigan, qisqa va to'satdan bo'ladigan harakat. Ikkinchisi — bolaning «qilmasam bo'lmaydi» degan ichki bosimdan bajaradigan harakati: ketma-ket sanash, qo'lni qayta yuvish, narsalarni bir tartibda qo'yish. Sabablari odatda bir nechta bo'ladi:
- uzoq davom etgan zo'riqish: maktabdagi yuklama, imtihon, ko'chish, oiladagi nizolar;
- bolaning sezgir tabiati va yuklamani tez qabul qilishi;
- uyqu yetishmasligi, ekran oldida ko'p vaqt o'tkazish;
- o'tkazilgan infeksiya yoki uzoq kasallikdan keyingi davr;
- oilada shunga o'xshash holatlar uchragan bo'lishi;
- temir tanqisligi yoki qalqonsimon bez muammosi fonida kuchayishi.
Bu harakatlar tarbiyadagi xatodan kelib chiqmaydi va ota-onaning aybi emas. Ayblash hissi esa ko'pincha murojaatni kechiktiradi.
Qanday bilinadi
- harakat bir xil, takrorlanadi va ko'pincha kunning oxirida kuchayadi;
- bola diqqatini boshqa narsaga qaratganda harakat vaqtincha kamayadi;
- e'tiborni tortganda yoki «to'xtat» deganda ko'payadi;
- tirnoq, lab, soch yoki teri zarar ko'radi: yaralar, kal joylar paydo bo'ladi;
- bola harakatni yashirishga urinadi, tengdoshlari oldida uyaladi.
Ko'p bolada bunday harakatlar bir necha hafta ichida o'zi pasayadi — ayniqsa zo'riqish sababi yo'qolsa. Birinchi qadam ayblash emas, kuzatish bo'ladi.
Qachon shifokorga, qachon zudlik bilan
- harakatlar bir necha oydan beri davom etsa yoki kuchayib borsa;
- bolaga jismoniy zarar yetkazsa: teri yarasi, tirnoq va soch yo'qolishi;
- darsga, do'stlariga va o'yiniga aralashsa, bola shu sababli maktabga borishni xohlamasa;
- harakatga «shart bajarilmasa yomon bo'ladi» degan ishonch qo'shilsa;
- harakatlar bilan birga nutq buzilsa, yurish o'zgarsa, qo'l-oyoqda holsizlik paydo bo'lsa — kechiktirmaslik kerak.
Zudlik bilan murojaat qiladigan holatlar: bola o'ziga ataylab zarar yetkazayotgan bo'lsa — kesish, boshini urish, terisini qonatib tirnash; yashashni istamasligi haqida gapirsa; talvasa bo'lsa yoki hushidan ketsa; bo'lmagan narsani ko'rib-eshitayotganini aytsa. Bunday belgilarda o'sha kuni shifokorga boriladi yoki tez yordam chaqiriladi.
Qanday tekshiriladi va shifokor nima qiladi
Bolalar psixonevrologi harakatning turini aniqlaydi — bu tikmi, majburiy harakatmi yoki boshqa holatmi. Psixonevrolog maslahati aynan shu farqni qo'yish uchun kerak bo'ladi, chunki yordam usuli har xil.
- ota-ona bilan suhbat: harakat qachon boshlangan va nimadan keyin kuchayadi;
- nevrologik ko'rik: harakat, reflekslar, muvozanat, nutq;
- zarur bo'lsa qon tahlillari — temir, qalqonsimon bez va yallig'lanish ko'rsatkichlari;
- talvasa gumoni bo'lsa miya elektr faolligini yozib olish;
- psixolog bilan ishlash rejasi: zo'riqishni kamaytirish va harakatni boshqarish usullari;
- dori faqat harakatlar bolaning hayotini sezilarli cheklaganda va faqat shifokor tayinlagan tartibda qo'shiladi.
Natijani birdan kutmaslik kerak: reja bosqichma-bosqich ishlaydi va qayta ko'rikda tuzatiladi.
Uyda nima qilish mumkin
- harakatni to'xtatishni talab qilmang, uni eslatib turmang va boshqalar oldida muhokama qilmang;
- bolani uyaltirmang: uyalish zo'riqishni, zo'riqish esa harakatni ko'paytiradi;
- harakat qachon ko'payib, qachon kamayganini yozib boring;
- uyqu vaqtini barqarorlashtiring va yotishdan oldin ekranni olib qo'ying;
- kun tartibini oldindan aytib turing, shoshiltirmang;
- qo'lga ish beradigan mashg'ulot toping: loy, konstruktor, sport;
- o'z bilganingizcha tinchlantiruvchi dori, damlama yoki qo'shimcha bermang.
Oilada tinch muhit bo'lsa, holat yengilroq kechadi. Xulosani shifokor aytadi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolalar psixonevrologi ko'rigi, zarur tahlillar va psixolog bilan ishlash bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Qabulga harakat kundaligini va bola kun tartibi haqidagi yozuvlarni olib boring. Yordam rejasini shifokor ko'rikdan keyin tuzadi.