«Chiroqni o'chirsak yig'laydi», «xonasida yolg'iz yotmaydi», «ertalab bog'chaga ketishdan oldin qorni og'riydi» — bu gaplar deyarli har bir ota-onaga tanish. Qo'rquv o'z-o'zidan kasallik emas: u bolaning atrofni o'rganayotgani va xavfni sezishni mashq qilayotganining belgisi. Lekin qo'rquv kuchayib, bolaning uyqusiga, o'yiniga va muloqotiga aralashib qolsa, holatni mutaxassis bilan ko'rib chiqish kerak bo'ladi. Muhim bir narsani darhol aytib qo'yish o'rinli: qo'rquv erkalikning belgisi emas va ota-onaning aybi ham emas.
Qo'rquv paytida bolada nima bo'ladi
Qo'rquv paytida bolaning tanasi xuddi haqiqiy xavf oldidagidek javob beradi: yuragi tez uradi, nafasi tezlashadi, mushaklari tarang bo'ladi, qorni og'riydi. Kichkina bolada xayol bilan haqiqat orasidagi chegara hali yupqa, shuning uchun o'zi o'ylab topgan narsa ham unga bordek tuyuladi. Qo'rquvni ko'pincha quyidagilar kuchaytiradi:
- yoshiga mos kelmaydigan multfilm, o'yin yoki kattalar ko'rayotgan yangiliklar;
- oiladagi kutilmagan o'zgarish: ko'chish, bog'cha almashishi, yangi chaqaloqning tug'ilishi, yaqin kishining kasalligi;
- kattalarning qo'rqitib tartibga solish usuli — «hozir seni olib ketadi» kabi gaplar;
- bolaning tabiatan sezgir, taassurotni tez qabul qiladigan bo'lishi;
- uyqu yetishmasligi va kunning band bo'lishi.
Shu yoshda nima normal deb hisoblanadi
Har yoshning o'z qo'rquvi bor va ularning ko'pi rivojlanishning tabiiy bosqichi:
- bir yoshdan keyin — onadan ajralish, notanish odam va baland ovozdan cho'chish;
- uch-besh yoshda — qorong'ulik, yolg'izlik, yomon tush, ertak qahramonlari;
- maktab yoshida — baho, doska oldida javob berish, o'rtoqlar oldida uyalish;
- o'smirlikda — tashqi ko'rinish, tengdoshlar fikri, kelajak haqidagi xavotir.
Bunday qo'rquvlar vaqti-vaqti bilan paydo bo'ladi, tinchlantirsa pasayadi va bolaning kundalik hayotini to'xtatib qo'ymaydi.
Qachon shifokorga, qachon zudlik bilan
- qo'rquv bir necha hafta davomida pasaymasa yoki kuchayib borsa;
- bola bog'chaga, maktabga, mehmonga borishdan butunlay bosh tortsa;
- uyqu buzilsa: uxlashga qo'rqsa, tez-tez cho'chib tursa, tungi siyish qaytsa;
- qo'rquvga tana belgilari qo'shilsa — qorin va bosh og'rig'i, ko'ngil aynishi, nafas yetmay qolgandek tuyulishi;
- bola o'zi haqida «men qo'rqoqman», «menga hech narsa o'xshamaydi» degan gaplarni takrorlasa;
- qo'rquv bilan birga takrorlanuvchi harakatlar yoki «shart bajarilmasa yomon bo'ladi» degan ishonch paydo bo'lsa.
Zudlik bilan murojaat qilinadigan holatlar: bola o'ziga zarar yetkazayotgan bo'lsa, yashashni istamasligi haqida gapirsa, qo'rquv hujumi paytida nafasi bo'g'ilib, hushidan ketishga yaqin holatga tushsa, yoki bo'lmagan narsani ko'rib-eshitayotganini aytsa. Bunday paytda kutib o'tirmaydilar: o'sha kuni shifokorga boriladi yoki tez yordam chaqiriladi.
Qanday tekshiriladi va shifokor nima qiladi
Bolalar psixonevrologi avval ota-ona bilan gaplashadi, keyin bola bilan o'yin yoki rasm orqali muloqot qiladi va nevrologik ko'rikdan o'tkazadi. Psixonevrolog maslahati qo'rquv ortida jismoniy sabab yo'qligini ham tekshirishga imkon beradi.
- uyqu, ovqatlanish va kun tartibi so'raladi;
- zarur bo'lsa qon tahlillari buyuriladi: temir va qalqonsimon bez holati xavotirga ta'sir qiladi;
- bosh og'rig'i yoki hushdan ketishga o'xshash holatlar bo'lsa qo'shimcha tekshiruv qo'shiladi;
- bola bilan ishlash rejasi tuziladi: bu ko'pincha psixolog bilan bir necha uchrashuv bo'ladi;
- qo'rqinchli vaziyatga asta-sekin, bola tayyor bo'lgan tezlikda ko'niktirish o'rgatiladi;
- dori faqat alohida, aniq ko'rsatma bo'lgan holatlarda va faqat shifokor qaroriga ko'ra qo'shiladi.
Uyda nima qilish mumkin
- qo'rquvni masxara qilmang va «bu bo'sh gap» deb kesib tashlamang — bolaga hissini nomlashga yordam bering;
- yotish oldidan bir xil, tinch tartib bo'lsin: yuvinish, kitob, xira chiroq;
- bolaga tanlash imkonini bering: xonada kichik chiroq yoqib qo'yish, eshikni ozgina ochiq qoldirish;
- qo'rqitib tartibga solishdan voz kechishni oila a'zolari bilan kelishib oling;
- bola qiyin qadamni bosganida — kichik bo'lsa ham — e'tirof etib qo'ying;
- qo'rquv qachon kuchayganini yozib boring, bu qabulda asqotadi;
- o'z xavotiringizni ham e'tibordan chetda qoldirmang.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolalar psixonevrologi va psixolog maslahati, kerak bo'lsa pediatr ko'rigi bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Qabulga qo'rquv kundaligini va bola uyqusi haqidagi kuzatishlaringizni olib boring. Holatni shifokor ko'rikdan keyin baholaydi.