O'smirning kayfiyati tez o'zgarishi tabiiy: bugun hamma narsa yaxshi, ertaga hech kim tushunmaydi. Shuning uchun uzoq davom etayotgan tushkunlik ko'pincha «yosh xususiyati, o'tib ketadi» deb qaraladi. Ammo kayfiyatning bir necha hafta davomida pastligi, hamma narsaga qiziqishning yo'qolishi va o'zi haqidagi og'ir gaplar — bu shunchaki injiqlik emas. Bunday holatda qarab turish emas, suhbat va mutaxassis ko'rigi kerak bo'ladi.
Tushkunlik oddiy kayfiyatsizlikdan nimasi bilan farq qiladi
Kayfiyatning tushishi hammada bo'ladi va odatda bir-ikki kunda, sabab yo'qolgach o'tadi. Tushkunlikda esa holat o'zidan ketmaydi: u uzoq davom etadi, kun bo'yi saqlanadi va o'smirning kundalik hayotini egallab oladi — darsni, do'stlarini, uyqusini va ovqatini. O'smirda bu holat kattalardagidek emas, boshqacha ko'rinishi mumkin:
- xafagarchilik emas, jahldorlik va tez achchiqlanish ustun bo'ladi;
- charchoq va «hech narsaga kuchim yo'q» hissi birinchi o'ringa chiqadi;
- shikoyat tana tilida keladi: bosh og'rig'i, qorin og'rig'i, uyqusizlik;
- o'smir o'zini aybdor va «hammaga ortiqcha» deb his qiladi;
- sevimli mashg'uloti ham quvonch bermay qo'yadi.
Bu holat tarbiyadagi xato yoki ota-onaning aybi emas. Ayblash esa suhbatni yopadi, holat esa yopiq eshik ortida og'irlashadi.
Qanday bilinadi
- kayfiyat bir necha haftadan beri past va kun bo'yi shunday;
- uyqu buzilgan: uxlay olmaydi yoki tinmay uxlaydi, ertalab turish qiyin;
- ovqat tartibi o'zgargan, vazni kamaygan yoki ortgan;
- darsga qiziqish va baholar tushgan, diqqati jamlanmaydi;
- do'stlari bilan aloqani uzgan, xonasidan chiqmaydi, telefonga javob bermaydi;
- o'zi haqida «men behudaman», «mendan foyda yo'q» degan gaplarni aytadi;
- qo'l-bilakda tushunarsiz tirnalgan yoki kesilgan izlar, yozda ham uzun yengli kiyim.
Qachon zudlik bilan yordam kerak
Quyidagi belgilarning birortasi bo'lsa, kutib o'tirmaydilar — o'sha kuni shifokorga murojaat qilinadi yoki tez yordam chaqiriladi:
- o'smir yashashni istamasligi haqida gapirsa yoki «men yo'q bo'lsam hammaga yengil bo'ladi» desa;
- o'ziga zarar yetkazayotgan bo'lsa: kesish, kuydirish, terisini qonatib tirnash;
- xayrlashuvga o'xshash xabar yozgani yoki shunga tayyorgarlik sezilsa;
- sevimli narsalarini tarqatib yuborayotgan bo'lsa, «hammasi tugadi» desa;
- bo'lmagan narsani ko'rib-eshitayotganini aytsa, atrofni tanimay qolsa;
- spirtli ichimlik yoki boshqa moddalarni ishlata boshlagan bo'lsa.
Bunday paytda o'smirni yolg'iz qoldirmaslik, dori va xavfli narsalarni ko'zdan uzoqlashtirish va shifokor bilan bog'lanish kerak. «Shunchaki e'tibor tortmoqda» degan xulosani o'zingiz chiqarmang.
Qanday tekshiriladi va shifokor nima qiladi
Bolalar psixonevrologi avval o'smir bilan alohida gaplashadi — bu muhim, chunki ko'p gap ota-ona oldida aytilmaydi. Psixonevrolog maslahati holatni baholash va jismoniy sabablarni chetlab o'tish uchun kerak bo'ladi.
- uyqu, ovqat, maktabdagi yuklama va oiladagi vaziyat batafsil so'raladi;
- qon tahlillari buyurilishi mumkin: qalqonsimon bez, temir va vitamin tanqisligi kayfiyatga ta'sir qiladi;
- psixolog bilan ishlash rejasi tuziladi — bu asosiy yordam usuli;
- og'irroq holatlarda shifokor dori qo'shishi mumkin: uni faqat shifokor tayinlaydi va kuzatib boradi;
- maktab yuklamasini vaqtincha kamaytirish ham reja qismi bo'ladi.
Yaxshilanish bosqichma-bosqich boradi. Davolashni o'z boshimcha to'xtatmaslik kerak: tartibni shifokor qayta ko'rikdan keyin o'zgartiradi.
Uyda nima qilish mumkin
- gapirish uchun vaqt toping va javobni shoshiltirmang: jim o'tirish ham suhbatning qismi;
- «bizning paytimizda bunday gap yo'q edi» qabilidagi taqqoslashdan voz keching;
- uyqu va ovqat tartibini tiklashga yordam bering — bu holatga sezilarli ta'sir qiladi;
- kunda bitta kichik, bajarsa bo'ladigan ish taklif qiling: birga yurish, dorixonaga chiqish, ovqat tayyorlash;
- o'smirning gapini «bo'sh gap» deb kesib tashlamang, ayniqsa o'zi haqidagi og'ir fikrlarni;
- o'lim haqidagi gaplardan qo'rqib, mavzuni chetlab o'tmang: to'g'ridan-to'g'ri, tinch ohangda so'rash xavf tug'dirmaydi;
- o'zingizga ham yordam izlang: charchagan ota-ona uzoq tayanch bo'la olmaydi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
O'smirlarni bolalar psixonevrologi ko'rigidan o'tkazish, psixolog maslahati va zarur tahlillar bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Qabulga belgilar qachon boshlanganini va uyqu, ovqat, baholardagi o'zgarishlarni yozib olib boring. Holatni shifokor ko'rikdan keyin baholaydi.