2-tur qandli diabet uzoq vaqt faqat kattalar kasalligi deb qaralgan. Hozir esa u o'smirlarda ham uchraydi — ko'pincha ortiqcha vazn, kam harakat va oiladagi irsiy moyillik birga kelganda. Asosiy qiyinchilik shundaki, bu holat sekin va deyarli sezilmay boshlanadi: o'smirda aniq shikoyat bo'lmaydi va diabet tasodifan, boshqa sabab bilan topshirilgan tahlilda aniqlanadi.
2-tur diabet nima va nega o'smirda paydo bo'ladi
Bu holatda insulin ishlab chiqariladi, lekin hujayralar unga sezgirligini yo'qotadi — buni insulinga qarshilik deb ataydilar. Oshqozon osti bezi bir muddat ko'proq insulin ishlab chiqarib holatni ushlab turadi, keyin esa yetishmay qoladi va qonda qand ko'tariladi. 1-tur diabetdan farqi shunda: u tez emas, asta boshlanadi.
- ortiqcha vazn, ayniqsa qorin sohasida yig'ilgan yog';
- oilada 2-tur diabet bo'lgan yaqin qarindoshlar;
- harakatning kamligi, uzoq o'tirish va shirin ichimliklar;
- o'smirlik davrida gormonal o'zgarishlar insulinga sezgirlikni tabiiy ravishda pasaytiradi;
- qizlarda tuxumdon faoliyati bilan bog'liq ba'zi holatlar;
- onasi homiladorlik davrida qand ko'tarilishini boshdan o'tkazgan bo'lsa.
Qanday bilinadi
- ko'p hollarda hech qanday shikoyat bo'lmaydi va holat tahlilda topiladi;
- tashnalik va tez-tez siyish bo'lsa ham, u 1-turdagidek keskin emas;
- bo'yin, qo'ltiq va chov burmalarida teri qoraygan, barmoq bilan surtsa ketmaydigan joylar paydo bo'ladi;
- doimiy charchoq, kunduzi uyquchanlik, diqqatning pasayishi;
- yaralar va teri yallig'lanishlari sekin bitadi, tez-tez qaytaladi;
- ko'rish vaqtincha xiralashib turadi;
- qizlarda hayz tsikli buziladi, yuzda toshma ko'payadi.
Shu sababli ortiqcha vaznli o'smirga qonda qand darajasini shifokor tavsiyasiga ko'ra muntazam tekshirib turish kerak bo'ladi.
Qachon shifokorga, qachon zudlik bilan
- o'smirda ortiqcha vazn bo'lsa va oilada diabet uchragan bo'lsa — rejali ko'rik va tahlil kerak;
- teri burmalarida qorayish paydo bo'lsa — endokrinolog ko'rigiga boriladi;
- tashnalik, tez-tez siyish va charchoq bir necha kundan beri davom etsa — kechiktirmaslik kerak;
- qusish, qorin og'rig'i, chuqur va tez nafas, og'izdan atsetonga o'xshash hid bo'lsa — zudlik bilan;
- o'smir parishon, holsiz bo'lsa yoki uni uyg'otish qiyin bo'lsa — darhol tez yordam chaqiriladi;
- ko'rishning keskin yomonlashuvi, oyoqlarda uvishish va sezgining pasayishi bo'lsa.
Qanday tekshiriladi va shifokor nima qiladi
Shifokor bo'y, vazn, bel aylanasi va qon bosimini o'lchaydi, oila tarixini so'raydi, terini ko'radi. 2-tur qandli diabet gumoni bo'lsa, tashxisni tahlillar aniqlaydi.
- nahorda qonda qand va uning uzoq muddatli ko'rsatkichini aniqlovchi tahlil;
- qand yuklamasi bilan o'tkaziladigan sinov — faqat shifokor tayinlasa;
- diabet turini ajratish uchun maxsus tahlillar;
- yog' almashinuvi, jigar va buyrak holatini baholovchi tekshiruvlar;
- ko'z tubi ko'rigi va qon bosimini kuzatish.
Davolashning asosi — ovqatlanish, harakat va uyqu tartibini o'zgartirish; bu bo'limni hech qanday dori almashtira olmaydi. Zarur bo'lganda shifokor qandni tushiruvchi davolashni qo'shadi, ba'zi holatlarda esa vaqtincha insulin ham qo'llanadi — u gormonning o'rnini bosuvchi davolash bo'lib, miqdori va tartibini faqat shifokor belgilaydi. O'z bilganingizcha dori boshlash yoki to'xtatish mumkin emas.
Uyda nima qilish mumkin
- shirin ichimlik va energetiklarni butunlay olib qo'ying, o'rniga suv va qaynatilgan choy bo'lsin;
- tarelka tarkibini o'zgartiring: sabzavot ko'proq, oqsil yetarli, non va shirinlik kamroq;
- kunda harakatga vaqt ajrating — piyoda yurish, sport, suzish; o'smir o'zi yoqtirgan turni tanlasin;
- uyqu vaqtini barqarorlashtiring, tunda ekranni cheklang;
- shifokor o'rgatgan bo'lsa, qand o'lchovlarini yozib boring;
- o'smirni vazni uchun ayblamang va qo'rqitmang: qo'rquv emas, birga tuzilgan aniq reja ishlaydi;
- ovqat o'zgarishini butun oila qabul qilsa, natija ancha barqaror bo'ladi.
Ko'rsatkichlar yaxshilansa ham davolash va kuzatuvni o'z boshimcha to'xtatmaslik kerak: tartibni shifokor qayta ko'rikdan keyin o'zgartiradi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
O'smirlarni bolalar endokrinologi ko'rigidan o'tkazish, tahlil topshirish va kuzatuvni davom ettirish bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Qabulga oldingi tahlil natijalarini, bo'y-vazn yozuvlarini va qabul qilinayotgan dorilar ro'yxatini olib boring. Davolash rejasini shifokor tekshiruvdan keyin tuzadi.