«Qizim to'rt yoshda she'r aytardi, ertak so'zlardi. Kasalxonadan chiqqach, nutqi butunlay o'zgardi: so'z topolmaydi, bir so'zni boshqasi bilan almashtiradi, ba'zan umuman jim qoladi». Bunday holat — bola avval gapirgan, keyin nutqini yo'qotgan bo'lsa — alohida guruhga, afaziyaga (афазия) tegishli bo'lishi mumkin.
Afaziya nima va boshqa buzilishlardan nimasi bilan farq qiladi
Afaziya shakllanib bo'lgan nutqning buzilishi yoki yo'qolishidir. Alaliyada nutq hech shakllanmagan, nutq kechikishida esa sekin shakllanadi; afaziyada bola ilgari gapirgan va bu ko'nikmani yo'qotgan. Shuning uchun bu holat avvalo tibbiy muammo sifatida ko'riladi — logopedik ish shifokor ko'rigidan keyin boshlanadi.
- bosh jarohati, qattiq zarba;
- bosh miya pardalari va to'qimalarining yallig'lanish kasalliklari;
- bosh miya qon aylanishining buzilishi;
- o'smalar va ulardan keyingi davolash oqibatlari;
- og'ir, uzoq davom etgan tutqanoq holatlari;
- kislorod yetishmovchiligi bilan kechgan holatlar.
Qachon zudlik bilan shifokorga borish kerak
Bu holatda vaqt o'lchovi kunlar emas, soatlar bilan o'lchanadi. Quyidagi belgilarda kutib o'tirmaslik kerak:
- bolaning nutqi birdan tushunarsiz bo'lib qolgan;
- aytilganni tushunmay qo'ygan, savolga munosabat bildirmaydi;
- nutq buzilishi bilan birga qo'l yoki oyoqda holsizlik paydo bo'lgan;
- yuzning bir tomoni osilib qolgan;
- bosh og'rig'i, qusish, hushdan ketish qo'shilgan;
- jarohat yoki kasallikdan keyin nutq asta-sekin yo'qolib borayotgan.
Bu belgilar bo'lsa, birinchi murojaat logopedga emas, shoshilinch tibbiy yordamga bo'ladi.
Tekshiruv qanday o'tadi
Afaziyada tashxis ikki qatlamdan iborat: sababni aniqlash va nutqning qaysi tomoni shikastlanganini baholash.
- nevrolog ko'rigi — asosiy mutaxassis;
- shifokor tomonidan tayinlanadigan tekshiruvlar;
- eshitishni tekshirish;
- logoped-defektolog baholashi: nutqni tushunish, nomlash, takrorlash, yozuv va o'qish;
- xotira va diqqatni baholash uchun psixolog maslahati;
- holat barqarorlashgach, qayta baholash va reja tuzish.
Keyingi ishni logoped nevrolog bilan kelishib olib boradi. Afaziya haqidagi sahifada holatning shakllari haqida ma'lumot bor.
Nutqni tiklash ishi va uyda nima qilish mumkin
Tiklash ishi bolaning holati ruxsat bergandan keyin, kichik yuklamadan boshlanadi: avval nutqni tushunish, keyin nomlash, so'ng gap qurish va bog'lanishli nutq. Mashg'ulotlar qisqa va tez-tez bo'ladi, charchash tezda sezilgani uchun yuklama asta oshiriladi. Jarayon oylar davom etishi mumkin va u shifokor kuzatuvi bilan birga ketadi. Uyda:
- tinch muhit yarating, shovqin va ko'p odamni cheklang;
- qisqa, aniq gaplar bilan gapiring, bir vaqtda bitta savol bering;
- javobni kutib bering, so'zini o'rniga aytib yubormang;
- rasm va fotosuratlardan foydalaning — ular so'z topishga yordam beradi;
- kun tartibi va uyquni barqaror saqlang;
- bolaning har kichik siljishini sezib turing, taqqoslashdan saqlaning.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Afaziyadan keyingi tiklash ishi nevrolog kuzatuvi va logoped mashg'ulotlari birga olib borilganda samarali bo'ladi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent. Mo'ljal: Novza metrosi (avvalgi Hamza), Ziraat bank.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy.
Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Bu maqola umumiy ma'lumot beradi; o'tkir belgilarda esa zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak.