«Uch yoshga to'ldi. Aytganimni tushunadi: eshikni yop desam yopadi, kitobni olib kel desam olib keladi. Lekin o'zi gapirmaydi — bir-ikki bo'g'in, qolgani imo-ishora. Bog'chada tengqurlari gaplashib ketdi». Bunday tafovut — tushunish bor, nutq yo'q — logopedni alaliya (алалия) ehtimolini tekshirishga undaydi.
Alaliya nima va nutq kechikishidan nimasi bilan farq qiladi
Alaliya — eshitishi saqlangan va aqli birlamchi zaiflashmagan bolada nutqning shakllanmasligi yoki juda og'ir shakllanishi. Nutq rivojlanishining kechikishida bola kechroq, lekin o'z yo'li bilan gapirib ketadi; alaliyada esa nutq tizimi mutaxassis yordamisiz qurilmaydi. Shu farqni faqat ko'rik aniqlaydi — tashqi ko'rinishi dastlab o'xshash bo'ladi.
- homiladorlik davridagi asoratlar, kislorod yetishmasligi;
- og'ir tug'ruq, tug'ruq jarohatlari;
- chaqaloqlikdagi og'ir infeksiyalar;
- bosh miya rivojlanishiga bog'liq holatlar;
- ba'zi hollarda sabab aniq topilmaydi.
Yosh mo'ljallari: qachon kutib o'tirmaslik kerak
Mo'ljallar taxminiy, har bola o'z tezligida rivojlanadi, lekin quyidagi chegaralar e'tibor talab qiladi:
- 1 yosh: bo'g'inli gugulash va alohida so'zlar yo'q;
- 1,5–2 yosh: faol lug'at bir necha so'zdan oshmaydi;
- 2 yosh: ikki so'zli gap qurmaydi;
- 2,5–3 yosh: nutq o'rnida imo-ishora va tovushlar ishlatiladi;
- 3 yosh: nutqni yaxshi tushunadi, lekin o'zi gapirmaydi — ko'rikni kechiktirmaslik kerak;
- har qanday yoshda nutqning orqaga ketishi — shoshilinch ko'rik uchun asos.
Xavotirli belgilar
- nutqni tushunish va gapirish o'rtasida katta tafovut;
- so'zning faqat bir bo'g'inini aytadi: «qoshiq» — «qo»;
- bo'g'inlar o'rnini almashtiradi, so'z tanib bo'lmaydigan holga keladi;
- o'z nomidan emas, takrorlab gapiradi;
- imo-ishoraga juda tayanadi, qo'lingizni tortib ko'rsatadi;
- gapirishga urinmaydi, urinishdan qochadi;
- o'yin bir xil, takrorlanuvchi harakatlardan iborat.
Tekshiruv qanday o'tadi
Alaliya ehtimolida tekshiruv bir necha mutaxassisni jalb qiladi va bir qabulda yakunlanmaydi.
- eshitishni tekshirish — birinchi navbatda, eshitish pastligini chetlab o'tish uchun;
- nevrolog ko'rigi;
- logoped-defektolog qabuli: nutqni tushunish darajasi alohida baholanadi;
- psixolog bilan muloqot, o'yin va diqqat ko'nikmalarini ko'rish;
- nutq a'zolari harakati va taqlid qilish qobiliyatini tekshirish;
- bir necha hafta kuzatuvdan keyin xulosaning aniqlashtirilishi.
Kutish o'rniga tekshirish — bu yerda asosiy qoida. Alaliya haqidagi sahifada holatning turlari va ish yo'nalishlari yoritilgan.
Mashg'ulotlar va uyda nima qilish mumkin
Ish nutqni noldan, tabiiy ketma-ketlikda qurishdan boshlanadi: avval tovushga taqlid, keyin bo'g'in, so'z, so'ngra oddiy gap. Mashg'ulotlar qisqa va tez-tez bo'ladi, ko'pincha ota-ona ishtirokida olib boriladi. Bu uzoq yo'l, natija haftalar emas, oylar bilan o'lchanadi. Uyda:
- mashqni kuniga bir necha marta, 5–10 daqiqa bajaring;
- harakatlarni ovoz chiqarib nomlab yuring: «ochdik», «quydik», «ketdik»;
- bola imo bilan so'raganda darhol bermang, so'zni aytib eshittirib, imkon bering;
- taqlid o'yinlari o'ynang: hayvonlar ovozi, transport tovushlari;
- qo'l mayda harakatlari — plastilin, qum, konstruktor — nutqqa yordam beradi;
- ekran vaqtini keskin kamaytiring, tirik muloqotni ko'paytiring.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Alaliya ehtimolida eshitish tekshiruvi, nevrolog, logoped va psixolog ko'rigi bir joyda bo'lishi tashxisni tezlashtiradi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent. Mo'ljal: Novza metrosi (avvalgi Hamza), Ziraat bank.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy.
Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi — nutq shakllanmaganining sababini faqat mutaxassislar ko'rigi aniqlaydi.