«Bog'cha eshigida har kuni yig'i», «maktabga borishdan oldin qorni og'riydi», «ko'chganimizdan keyin bola butunlay o'zgarib qoldi» — bunday holatlar ota-onani qiynaydi. Moslashuv buzilishi (расстройство адаптации) — bolaning yangi sharoitga ko'nikishi cho'zilib ketgani va bu uning kayfiyatiga, uyqusiga, sog'ligiga aralashayotgani. Har bola o'z tezligida moslashadi, lekin ba'zi hollarda unga yon turib yordam berish kerak bo'ladi.
Bolada nima bo'lyapti
Yangi muhit bola uchun katta ish: notanish kattalar, yangi tartib, ko'p bola, ona yonida yo'q. Bolaning asab tizimi bunga zo'riqish bilan javob beradi va u o'zini yo'qotib qo'ygandek sezadi. Moslashuvni quyidagilar qiyinlashtiradi:
- yangi muhitga tayyorgarliksiz, keskin o'tish;
- bir vaqtda bir nechta o'zgarish: ko'chish, bog'chaning boshlanishi, chaqaloqning tug'ilishi;
- bolaning yoshiga ko'ra o'z-o'ziga xizmat ko'nikmalari hali shakllanmagani;
- kun tartibining uyda va bog'chada butunlay boshqa bo'lishi;
- ota-onaning o'z xavotiri — bola buni juda yaxshi sezadi;
- yangi jamoada nizo yoki e'tibordan chetda qolish.
Moslashuvning qiyin kechishi ota-onaning xatosi emas. Bu bolaning sezgirligi va vaziyatlarning bir vaqtda to'planishi bilan bog'liq bo'ladi.
Shu yoshda nima normal
Moslashuv davrining o'z belgilari bor va ularning ko'pi tabiiy:
- dastlabki kunlarda ajralish paytida yig'i, ona ketgach esa asta-sekin tinchlanish;
- uyga kelgach yig'loqilik, charchoq, kattalarga yopishib olish;
- uyquga qiyin ketish, tunda bir-ikki marta turish;
- oldin egallagan ko'nikmaning vaqtincha orqaga ketishi — masalan, yana yordam so'rab kiyinish;
- maktabning birinchi haftalarida tez charchash va kayfiyatning o'zgarishi.
Odatda bu belgilar bir necha hafta ichida yumshaydi: bola tarbiyachini tanidi, do'st topdi, bog'cha haqida gapiradigan bo'ldi.
Xavotirli belgilar: qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak
Quyidagi holatlarda mutaxassis bilan maslahatlashish kerak:
- moslashuv belgilari bir oydan ortiq davom etadi yoki kuchayib boradi;
- bola bog'cha yoki maktabda kun bo'yi yig'laydi, ovqat yemaydi, uxlamaydi;
- uyda ham o'zgargan: jahli tez, yopiq, o'ynagisi yo'q;
- uyqu jiddiy buzilgan, tungi siyish qaytgan, yomon tushlar tez-tez ko'riladi;
- sababsiz qorin og'rig'i, ko'ngil aynishi, qusish — ayniqsa ertalab chiqishdan oldin;
- duduqlanish, tirnoq tishlash, soch yulish kabi yangi belgilar paydo bo'lgan;
- o'zi haqida yoki yangi muhit haqida qo'rquv bilan gapiradi.
Bolalar psixologi qanday yordam beradi
Mutaxassis bolani «moslashmagan» deb baholamaydi va ota-onani ayblamaydi. Ish bolaning zaxirasini mustahkamlashga qaratiladi:
- moslashuv qaysi bosqichda to'xtab qolganini birga aniqlash;
- bolaga ajralish paytidagi hissini boshqarish yo'llarini o'yin orqali o'rgatish;
- tanish ketish va kutib olish tartibini — qisqa, bir xil, tushunarli — tuzish;
- tarbiyachi yoki o'qituvchi bilan muloqot uchun aniq tavsiyalar;
- ota-onaning o'z xavotiri bilan ishlash — bu bolaga bevosita ta'sir qiladi;
- uyqu, ovqat yoki tana belgilari bo'lsa pediatr va nevrolog ko'rigiga yo'llash.
Moslashuv buzilishi haqidagi batafsil ma'lumot bog'cha yoki maktab bilan suhbatga tayyorlanishda yordam beradi.
Qabul qanday o'tadi va uyda nima qilish mumkin
Qabul tashxis qo'yish uchun emas, holatni tushunish uchun o'tkaziladi:
- psixolog moslashuv qachon boshlangani va qanday kechayotganini so'raydi;
- bolaning uydagi va bog'chadagi kun tartibi taqqoslanadi;
- ajralish lahzasi batafsil ko'rib chiqiladi: kim olib boradi, qanday xayrlashadi, qancha davom etadi;
- bola bilan o'yin, rasm yoki yoshiga mos topshiriqlar orqali ishlanadi;
- natijada uy va bog'cha uchun aniq qadamlar beriladi, keyingi uchrashuv belgilanadi.
Uyda ota-ona qiladigan ishlar ko'p yordam beradi:
- xayrlashuvni qisqa va bir xil qiling, yashirincha ketib qolmang;
- bolaga qachon qaytib kelishingizni u tushunadigan tilda aytib qo'ying;
- uydagi kun tartibini bog'chadagiga yaqinlashtiring: uyqu va ovqat vaqti;
- uyda bog'cha o'yinini o'ynang — qo'g'irchoqlar bilan ketish va qaytishni takrorlang;
- bolani kutib olganda avval quchoqlang, so'roq-savolni keyinga qoldiring;
- o'zingizga ham dam bering — tinch ota-ona bolaga eng katta tayanch.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Moslashuv masalasida bolalar psixologi, pediatr va nevrolog ko'rigi bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi — bolaning holatini mutaxassis ko'rigi baholaydi.