«Uch yoshga to'ldi, bog'chaga bermoqchimiz. Lekin bolam gapirmaydi — aytganimizni tushunadi, hamma ishni qiladi, ammo o'zi bir-ikki so'zdan nariga o'tmadi. Bog'chada tengqurlari gaplashib yuradi, u esa jim». 3 yosh — nutq rivojlanishida muhim chegara. Bu yoshda «yana kutamiz» degan qarorni tekshiruvsiz qabul qilish tavsiya etilmaydi.
3 yoshda nutqdan nima kutiladi
Quyidagi ko'rsatkichlar taxminiy va har bola o'z tezligida rivojlanadi — ular mo'ljal, tashxis emas:
- 3–4 so'zli gaplar qurish: «men bog'chaga bordim»;
- nutqning nafaqat oiladagilarga, balki notanish odamga ham asosan tushunarli bo'lishi;
- «nima?», «qayerda?», «nega?» kabi savollar berish;
- o'zi haqida gapirish, ismini va yoshini aytish;
- ko'plik, egalik qo'shimchalarini ishlata boshlash;
- kun bo'yi bo'lgan voqeani qisqa aytib berishga urinish;
- ayrim qiyin tovushlar («r», «l», «sh») hali noaniq bo'lishi — bu yoshda odatiy.
Xavotirli belgilar
- gap qurmaydi, faqat alohida so'zlar bilan gapiradi;
- nutqi yaqin kishilarga ham tushunarsiz;
- so'zlarning faqat bir bo'g'inini aytadi: «qoshiq» — «qo»;
- savolga javob bermaydi yoki savolni takrorlab qo'yadi;
- nutq o'rnida imo-ishora va qo'l tortishdan foydalanadi;
- ilgari aytgan so'zlari kamayib borgan;
- tengqurlari bilan o'ynashga qo'shilmaydi, o'yinni tashkil qilolmaydi.
Qanday tekshiruvlardan boshlanadi
3 yoshda sababni aniqlash muhim, chunki bir xil ko'rinadigan holat ostida turli vaziyatlar yotishi mumkin: eshitishning pastligi, nutq rivojlanishining kechikishi, nutq tizimining shakllanmasligi yoki muloqotga bog'liq holatlar.
- eshitishni tekshirish — birinchi va eng muhim qadam;
- pediatr ko'rigi, umumiy rivojlanish holatini baholash;
- nevrolog maslahati;
- logoped-defektolog qabuli: nutqni tushunish va faol nutq alohida baholanadi;
- psixolog bilan muloqot va o'yin ko'nikmalarini ko'rish;
- nutq a'zolari tuzilishi va harakatini tekshirish.
Xulosaga qarab reja tuziladi. Logoped-defektolog qabuli sahifasida birinchi uchrashuv qanday o'tishi tasvirlangan.
Mashg'ulotlar qanday boshlanadi
Bu yoshdagi bola bilan ish o'yin orqali, qisqa bloklarda olib boriladi. Mashg'ulot 25–30 daqiqa davom etadi va ko'pincha ota-ona ishtirokida o'tadi — mutaxassis mashqni ko'rsatadi, siz uni uyda davom ettirasiz.
- odatda haftada 2–3 marta: kam borish siljishni sekinlashtiradi;
- avval nutqni tushunish va taqlid, keyin so'z va gap ustida ish;
- tovushlar ustidagi ish keyingi bosqichda boshlanadi;
- har mashg'ulotdan keyin uyga kichik topshiriq beriladi;
- bir necha oydan keyin oraliq baholash o'tkaziladi;
- natija bir xil tezlikda bormaydi: siljish bosqichma-bosqich seziladi.
Uyda nima qilish mumkin
- har kuni 10–15 daqiqa, telefonsiz, faqat bola bilan o'ynab o'tiring;
- bolaning qisqa gapini to'liq shaklda qaytarib bering: «suv» — «ha, sovuq suv ichasanmi?»;
- tanlov bering: «olma yeysanmi yoki nokmi?» — bu javobni so'zga undaydi;
- ertak o'qing va rasmlar bo'yicha savol bering;
- kundalik ishlarga qo'shing: dasturxon yozish, kir yig'ish — hammasi nutq uchun mavzu;
- ekran vaqtini kamaytiring, uyqu tartibini barqaror qiling;
- bolani boshqa bolalar bilan taqqoslamang va uning oldida nutqi haqida izoh bermang.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Tekshiruvni bir joyda — eshitish, pediatr, nevrolog va logoped ko'rigini birga — o'tkazish vaqtni tejaydi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent. Mo'ljal: Novza metrosi (avvalgi Hamza), Ziraat bank.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy.
Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Maqoladagi me'yorlar taxminiy — bolangizga qanday yordam kerakligini mutaxassis ko'rigi aniqlaydi.