«Avval futbolni juda yaxshi ko'rardi, hozir to'pga ham qaramaydi», «kun bo'yi yotadi, nima taklif qilsam ham menga qizig'i yo'q deydi» — ota-onalar bolalar psixologiga shunday kelishadi. Apatiya (апатия) — qiziqish, xohish va kuchning pasayib qolgan holati. Bu dangasalik emas va «erkalik» ham emas: ortida charchoq, uyqu yetishmasligi, tana kasalligi yoki kayfiyatning uzoq pasayishi turishi mumkin. Shuning uchun bu holat ko'rikni talab qiladi.
Bolada nima bo'lyapti
Qiziqish bolada o'z-o'zidan paydo bo'lmaydi: u uchun kuch, dam olish va xavfsizlik hissi kerak. Agar bolaning ichki zaxirasi tugasa, u avvalo o'ziga eng ko'p kuch talab qiladigan narsalardan voz kechadi. Apatiya ortida ko'pincha quyidagilar turadi:
- uzoq charchoq: yuklamaning ko'pligi, kam uxlash, dam olish vaqtining yo'qligi;
- o'tkazilgan kasallik yoki temir, vitamin, qalqonsimon bez bilan bog'liq holatlar;
- kayfiyatning uzoq pasayishi va ichki xavotir;
- og'ir voqea: yo'qotish, oiladagi ajralish, ko'chish, do'stlardan ajralish;
- maktabdagi qiyinchilik — bilim bo'shlig'i, o'rtoqlar bilan nizo, kamsitish;
- ekran oldida uzoq o'tirish, bunda boshqa mashg'ulotlar «zerikarli» tuyulib qoladi.
Shu yoshda nima normal
Qiziqishning vaqtincha pasayishi hayotning oddiy qismi:
- kasal paytida va undan keyingi bir necha kunda holsizlik, o'ynagisi kelmasligi;
- chorak oxirida yoki imtihonlardan keyin charchoq;
- to'garakdan ko'ngil qolishi va boshqa mashg'ulot izlash — bu rivojlanish qismi;
- o'smirlikda uyqu rejimining o'zgarishi, yolg'iz qolgisi kelishi.
Bunday holatlarda bola dam olgach tiklanadi, ba'zan kulib, do'stlari bilan muloqot qiladi va biror narsadan zavq oladi.
Xavotirli belgilar: qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak
Quyidagi holatlarda ko'rikni kechiktirmaslik kerak:
- sustlik ikki haftadan ortiq davom etadi va kuchayib boradi;
- bola hech narsadan, hatto avval juda yoqtirgan narsadan ham zavq olmaydi;
- uyqu keskin o'zgargan: kechgacha uxlamaydi yoki kun bo'yi yotadi;
- ishtaha yo'qolgan yoki keskin oshgan, vazn o'zgargan;
- maktabga borishdan bosh tortadi, baholari pasaygan, diqqati yo'q;
- o'zi haqida «menda hech narsa chiqmaydi», «men keraksizman» deb gapiradi;
- umidsizlik yoki o'ziga zarar yetkazish haqida ishora qilsa — darhol mutaxassisga murojaat qiling.
Bolalar psixologi qanday yordam beradi
Avval pediatr umumiy holatni tekshiradi, chunki sustlik ortida tana sabablari ham bo'lishi mumkin. Shundan keyin bolalar psixologi ishiga o'tiladi:
- bola bilan ishonchli muloqot o'rnatiladi — bu bosqich shoshilishni ko'tarmaydi;
- kuch qayerga ketayotgani birga aniqlanadi: yuklama, uyqu, nizolar, ichki qo'rquvlar;
- kichik, bajarilishi mumkin bo'lgan qadamlardan iborat reja tuziladi;
- bolaga o'z hissini tanish va ayta olishni o'rgatiladi;
- ota-ona bilan talab va qo'llab-quvvatlash muvozanati ko'rib chiqiladi;
- maktab bilan muloqot bo'yicha tavsiyalar beriladi;
- zarurat bo'lsa nevrolog, endokrinolog yoki boshqa mutaxassis ko'rigiga yo'llanadi.
Apatiya haqidagi batafsil ma'lumot qabulga qanday savollar bilan borishni oldindan o'ylab olishga yordam beradi.
Qabul qanday o'tadi va uyda nima qilish mumkin
Qabul bolani «tanbeh berish» joyi emas, shuning uchun uni ogohlantirib olib borish yaxshi:
- suhbat o'zgarish qachon boshlangani va nimadan keyin sezilganidan boshlanadi;
- bolaning bir kuni batafsil ko'rib chiqiladi: uyqu, ovqat, darslar, telefon, harakat;
- oiladagi va maktabdagi oxirgi voqealar haqida gaplashiladi;
- bola bilan alohida suhbat yoki o'yin orqali ishlanadi, o'smirga shaxsiy vaqt beriladi;
- umumiy holat uchun pediatr ko'rigi va tahlillar tavsiya etilishi mumkin;
- natijada uyda bajariladigan aniq tavsiyalar va keyingi uchrashuv rejasi beriladi.
Uyda ota-ona qiladigan ishlar:
- «dangasa», «erkalik qilma» kabi gaplardan voz keching — ular bolani yopadi;
- uyqu vaqtini barqarorlashtiring, kechqurun ekranni kamaytiring;
- kunda bir kichik, albatta bajarilishi mumkin bo'lgan ish taklif qiling;
- bola bilan natija talab qilinmaydigan birgalikdagi mashg'ulot toping;
- u gapirganda to'xtatmasdan tinglang, maslahatga shoshilmang;
- yuklamani qayta ko'rib chiqing: barcha to'garak hozir zarurmi?
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Sustlik sababini aniqlash uchun pediatr ko'rigi va bolalar psixologi maslahati bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi — holatni mutaxassis ko'rigi baholaydi.