Bola ertalab uyg'onadi, kayfiyati yo'q, ko'ngli aynaydi va nafasidan o'ziga xos, meva yoki lak eslatadigan hid keladi — keyin takroriy qusish boshlanadi. Bu manzara atsetonemik sindrom (ацетонемический синдром) deb ataladi va ko'proq bir yoshdan maktab yoshigacha bo'lgan bolalarda kuzatiladi. Holat qo'rqinchli ko'rinadi, lekin aksariyat hollarda to'g'ri yondashuv bilan uyda boshqariladi. Quyida uning sababi, belgilari va qachon zudlik bilan shifokor kerak bo'lishini ko'rib chiqamiz.
Atsetonemik sindrom nima
Bolaning tanasida energiya zaxirasi kattalarga nisbatan kichik. Zaxira tugaganda tana energiyani yog'dan ola boshlaydi va bu jarayonda keton tanachalari — shu jumladan atseton — hosil bo'ladi. Ular to'planib qolsa, qusish markazini qo'zg'atadi va o'ziga xos hid paydo bo'ladi.
- bu alohida kasallik emas, balki tananing energiya yetishmovchiligiga javobi;
- ko'pincha uch yoshdan yetti-sakkiz yoshgacha takrorlanadi;
- o'smirlik yoshiga borib ko'p bolada o'z-o'zidan to'xtaydi;
- birlamchi holat: boshqa kasallik yo'q, shunchaki shunday moyillik bor;
- ikkilamchi holat: fonda infeksiya, hazm tizimi yoki endokrin kasallik turadi;
- qandli diabetdagi shunga o'xshash holat butunlay boshqa va zudlik bilan yordam talab qiladi.
Belgilari va ularning ketma-ketligi
Hujum ko'pincha bir xil tartibda rivojlanadi, shuning uchun uni oldindan payqash mumkin. Ota-ona «oldingi belgilarni» o'rgansa, holatni boshlanishida to'xtatish osonlashadi.
- sababsiz injiqlik, bosh og'rig'i va sustlik;
- ovqatdan butunlay voz kechish;
- nafasdan, siydikdan va ba'zan teridan atseton hidi;
- ko'ngil aynashi, so'ng takroriy qusish — ba'zan har suyuqlikdan keyin;
- qorinning markazida xuruj-xuruj og'riq;
- oqargan yuz va yuzda yorqin qizil dog'lar;
- ba'zan harorat ko'tarilishi;
- suvsizlanish belgilari: quruq lab, kam siydik, ko'zning ichiga tortishi.
Nima uni qo'zg'atadi
Sabab deyarli har doim «energiya kirimi chiqimdan kam bo'ldi» degan holatga borib taqaladi. Quyidagi vaziyatlar eng ko'p qo'zg'atuvchi bo'lib chiqadi.
- uzoq vaqt ovqat yemaslik, nonushtani tashlab ketish;
- o'tkir infeksiya va isitma davri;
- qusish yoki ich ketishidan keyingi suvsizlanish;
- yog'li va og'ir ovqatdan keyingi kun;
- kuchli jismoniy charchoq, uzoq o'yin va issiq ob-havo;
- hayajon: bayram, safar, imtihon, uyqusiz kecha;
- ba'zi bolalarda shakar ko'p bo'lgan shirinliklardan keyin ham kuzatiladi.
Qachon zudlik bilan shifokor kerak
Uyda yordam berishga urinish faqat bola suyuqlik ichayotgan bo'lsa ma'noga ega. Quyidagi belgilarda kutib turmasdan shifokorga murojaat qiling yoki shoshilinch yordam chaqiring.
- bola hech narsa icholmaydi, har qultumdan keyin qusadi;
- qusish bir necha soat davomida to'xtamaydi;
- sustlik kuchayadi, bola uyquchan, uyg'otish qiyin;
- bir necha soat siydik chiqmaydi, lab va til quruq;
- qorin og'rig'i kuchli, bir joyga to'plangan yoki bosganda zo'rayadi;
- nafas tezlashgan va chuqur bo'lsa;
- bola bir yoshga to'lmagan bo'lsa — har qanday holatda;
- bunday hujum birinchi marta bo'lsa va sababi tushunarsiz bo'lsa.
Qanday tekshiriladi, yordam beriladi va uyda nima qilish mumkin
Shifokor avvalo xuddi shunday ko'rinadigan boshqa holatlarni — infeksiya, jarrohlik kasalligi, endokrin muammoni — chetlab o'tadi. Shundan keyin suyuqlik va energiyani tiklash rejasi tuziladi.
- ko'rik, qorinni paypaslash va suvsizlanish darajasini baholash;
- siydik va qon tahlillari, qand darajasini aniqlash;
- takrorlanadigan holatlarda qorin bo'shlig'i ultratovush tekshiruvi;
- og'ir holatda suyuqlik tomir orqali yuboriladi;
- uyda: suyuqlikni har besh-o'n daqiqada bir choy qoshiqdan, sovitib berish;
- shifokor tavsiya qilgan suyuqlik aralashmasi yoki oddiy iliq ichimlik;
- bola ovqat so'raganda yengil, yog'siz taomlardan boshlash;
- hujumdan keyingi kunlarda uzoq ovqatsiz qolishga yo'l qo'ymaslik.
Takroriy hujumlarning oldini olish uchun kun tartibi va ovqatlanish qayta ko'rib chiqiladi; bolalarda atsetonemik sindrom haqidagi ma'lumot esa qabulda nimani aniqlashtirish kerakligini tushunishga yordam beradi. Dori va suyuqlik hajmini faqat shifokor belgilaydi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Takrorlanadigan qusish va atseton hidi bilan «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi pediatriga murojaat qilish mumkin. Yozilish uchun telefon: +998 55 055 10 02.
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali: Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali: Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali: Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali: Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali: Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas, Namanganda qabul qiladi.
Qabulga hujumlar qachon va nimadan keyin boshlangani yozilgan qisqa kundalikni olib boring — bu qo'zg'atuvchini topishni osonlashtiradi. Og'ir holatda esa kutmasdan shoshilinch yordamga murojaat qilish kerak.