Bir yoshli bolalarni bir-biri bilan solishtirish qiyin: biri o'n oyda mustaqil qadam tashlaydi, boshqasi bir yarim yoshda ham qo'l ushlab yuradi. Lekin har qanday kechikishni «bolaning o'z sur'ati» deb qo'yib yuborish ham to'g'ri bo'lmaydi. Harakat rivojlanishining kechikishi (задержка моторного развития) — bola o'z yoshiga mos harakat ko'nikmalarini vaqtida egallamasligi. Quyida qaysi muddatlar mo'ljal bo'lishini, qanday belgilar ota-onani o'ylantirishi kerakligini va shifokor qabulda nimani tekshirishini ko'rib chiqamiz.
Harakat rivojlanishining kechikishi nima degani
Bolaning harakatlari ma'lum tartibda shakllanadi: avval boshni ushlash, keyin o'girilish, o'tirish, tirmashish, turish va yurish. Har bir ko'nikma uchun keng muddat oralig'i bor va aynan shu oraliqdan chetga chiqish kechikish deb qaraladi. Bitta ko'nikmaning kechroq paydo bo'lishi emas, umumiy manzara va bolaning oldinga siljishi muhim.
- qorinda yotganda boshni ushlab turish — taxminan ikki oy atrofida;
- orqadan qoringa va qorindan orqaga o'girilish — besh-olti oyda;
- tayanchsiz o'tirish — yetti-sakkiz oyga borib;
- tirmashish yoki boshqa usulda joyini o'zgartirish — to'qqiz-o'n oyda;
- narsaga tayanib turish va yon tomonga qadam tashlash — o'n-o'n ikki oyda;
- mustaqil yurish — o'n ikki oydan o'n sakkiz oygacha.
Qaysi belgilar ota-onani o'ylantirishi kerak
Shifokor uchun eng qimmatli ma'lumot — harakatning sifati, nafaqat uning bor-yo'qligi. Bola ko'nikmani egallagan bo'lsa ham, uni g'ayritabiiy tarzda bajarishi mumkin, shuning uchun kuzatuv paytida qanday qilayotganiga qarang.
- tananing bir tomoni ikkinchisidan sust ishlaydi: bir qo'l bilan kam harakat qiladi;
- oyoqlar doimo taranglashgan, tik qo'yganda bola barmoq uchiga tayanadi;
- aksincha, mushaklar juda bo'sh: ko'targanda bola «quyilib» ketadi;
- uch oydan keyin ham boshni ishonchli ushlab turolmaydi;
- yarim yoshda qo'liga berilgan narsani ushlamaydi va bir qo'ldan ikkinchisiga o'tkazmaydi;
- egallagan ko'nikmasini yo'qotadi: o'tirgan bola o'tirishni tashlab qo'yadi.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
Ayrim holatlar navbatdagi profilaktik ko'rikni kutishni ko'tarmaydi. Erta murojaat ko'pincha davolashni emas, ortiqcha xavotirni kamaytiradi: bolalarning katta qismida kechikish vaqtincha bo'lib chiqadi.
- bola to'rt oyda boshni ushlab turmasa;
- yetti oyda tayanch bilan ham o'tirolmasa;
- o'n oyda hech qanday usulda joyini o'zgartirmasa;
- bir yarim yoshda mustaqil qadam tashlamasa;
- tananing bir tomoni aniq sust ishlasa;
- harakat kechikishiga nutq va muloqotning kechikishi qo'shilsa;
- tirishish yoki hushdan ketishga o'xshash holat bo'lsa — zudlik bilan.
Qanday tekshiriladi
Tekshiruv suhbat va ko'rikdan boshlanadi. Shifokor homiladorlik va tug'ruq qanday kechganini, bola qaysi ko'nikmani qaysi oyda egallaganini so'raydi — shu sababli uyda olingan qisqa videolar juda foydali bo'ladi.
- nevrologik ko'rik: mushak tonusi, reflekslar, tananing simmetriyasi;
- rivojlanish ko'nikmalarini yoshga nisbatan baholash;
- bir yoshgacha bosh miya ultratovush tekshiruvi (neyrosonografiya);
- ko'rsatma bo'lganda elektroensefalografiya (EEG);
- eshitish va ko'rishni tekshirish: sezgi organlari harakatga bevosita ta'sir qiladi;
- ortoped ko'rigi: chanoq-son bo'g'imlari va oyoq holati.
Davolash va uyda nima qilish mumkin
Davolash sababga qarab tanlanadi va u ko'p hollarda dori emas, balki muntazam mashqdan iborat bo'ladi. Asosiy ish uyda, ota-ona qo'lida bajariladi; mutaxassis esa yo'nalish beradi va natijani kuzatib boradi.
- davolash gimnastikasi va bola yoshiga mos mashqlar;
- bolalar massaji — faqat shifokor yo'llanmasi bilan;
- harakatni rag'batlantiruvchi muhit: qattiq, keng yuza va kam o'rab qo'yish;
- yurgizgich va bolani zo'rlab tik ushlab turuvchi moslamalardan voz kechish;
- har kuni qorinda yotish vaqtini asta-sekin oshirish;
- o'yinchoqni bola cho'zilib oladigan masofaga qo'yish.
Qaysi mashq kerak va qancha davom etishini mutaxassis belgilaydi — bolalar nevrologi qabuli aynan shu rejani tuzish uchun kerak bo'ladi. O'z boshi bilan tanlangan massaj yoki mashq zarar yetkazishi mumkin.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolani nevrolog, pediatr va ortoped ko'rigidan o'tkazish uchun «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallariga murojaat qilish mumkin. Qabulga yozilish va jadvalni aniqlash: +998 55 055 10 02.
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali: Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali: Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali: Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali: Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali: Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas, Namanganda qabul qiladi.
Yozilayotganda bolaning yoshini va qaysi ko'nikma kechikayotganini administratorga aytib qo'ying — shunda ko'rikka ko'proq vaqt ajratiladi. Mashq rejasini mutaxassis ko'rikdan keyin tuzadi, maqola esa uning o'rnini bosmaydi.