Bolaning yo'tali ikki haftadan oshib, tunda xurujga aylanib, yo'talgandan keyin qayt qilish darajasiga yetsa, bu oddiy shamollash emas. Ko'kyo'tal ko'pincha shunday kechadi va ayniqsa chaqaloqlar uchun xavfli hisoblanadi.
Ko'kyo'tal qanday kasallik
Ko'kyo'tal (коклюш) — bakteriya qo'zg'atadigan yuqumli kasallik. Bakteriya nafas yo'llarining shilliq qavatiga joylashib, yo'tal markazini uzoq vaqt qo'zg'atib turadi. Shu sababli yo'tal haftalar davomida, ba'zan bir-ikki oygacha saqlanadi va «yuz kunlik yo'tal» degan nom ham shundan kelib chiqqan.
Kasallik havo orqali, bemor yo'talganda yuqadi. Kattalarda u yengil, cho'zilgan yo'tal ko'rinishida kechishi mumkin, lekin shunda ham uydagi chaqaloqqa yuqtirish xavfi bor. Chaqaloqlarda ko'kyo'tal eng og'ir kechadi.
Qanday belgilar bo'ladi
Kasallik bosqichma-bosqich rivojlanadi:
- dastlabki bir-ikki hafta oddiy shamollashga o'xshaydi: tumov, yengil yo'tal, harorat ko'tarilmasligi ham mumkin;
- keyin yo'tal kuchayib, xuruj shaklini oladi: bola ketma-ket yo'taladi va orada nafas olishga ulgurmaydi;
- xuruj oxirida chuqur, hushtakka o'xshash nafas olish eshitiladi;
- yo'tal paytida yuzi qizaradi yoki ko'karadi, ko'zi suvlanadi, tomirlari bo'rtib ketadi;
- xurujdan keyin qayt qilish yoki quyuq balg'am ajralishi bo'ladi;
- xurujlar ko'proq kechasi takrorlanib, bolaning uyqusini buzadi;
- xurujlar orasida bola o'zini nisbatan yaxshi his qilishi mumkin — bu ota-onani chalg'itadi.
Chaqaloqlarda tipik xuruj bo'lmasligi mumkin: ular shunchaki jim bo'lib qoladi, nafasi to'xtaydi, lablari ko'karadi. Bu juda xavfli holat.
Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak
Quyidagi belgilarda shoshilinch tibbiy yordam chaqirish kerak:
- bolaning nafasi to'xtab qolgan yoki to'xtab-to'xtab kelyapti;
- lablari, til atrofi yoki barmoq uchlari ko'kargan;
- yo'talish paytida hushini yo'qotgan, bo'shashib qolgan;
- chaqaloqda xurujli yo'tal yoki uzoq davom etgan yo'tal paydo bo'lgan;
- yo'taldan keyin har safar qayt qilyapti, suyuqlik ham ushlab turmayapti;
- nafas olishi tezlashgan, ko'krak qafasi ichkariga tortilyapti;
- harorat yangidan ko'tarilgan — bu asorat qo'shilganidan belgi berishi mumkin.
Bir yoshga to'lmagan bolalarda ko'kyo'talga shubha bo'lsa, kutish davri bo'lmaydi: shifokorga o'sha kuni murojaat qilish kerak, ko'pincha davolash shifoxona sharoitida olib boriladi.
Tashxis qanday qo'yiladi
Shifokor avval yo'talning tarixini batafsil so'raydi: qachon boshlangan, qanday kechadi, xurujdan keyin qayt qilish bormi, uyda uzoq yo'talayotgan katta odam bormi, bolaning emlash ma'lumotlari qanday. Ko'kyo'talni oddiy bronxitdan farqlashda ana shu tafsilotlar hal qiluvchi bo'ladi.
So'ng o'pka eshitiladi, nafas olish chastotasi va kislorod darajasi baholanadi. Tasdiqlash uchun burun-halqumdan surtma olinadi, qon tahlili buyuriladi, asoratga shubha bo'lsa ko'krak qafasi rentgeni qilinadi.
Davolash va parvarish
Davolashni shifokor tayinlaydi: bakterial kasallik bo'lgani uchun antibiotik qo'llanadi, uning turi va miqdori faqat qabulda belgilanadi. Dori yo'talni bir kunda to'xtatmaydi, lekin kasallikning tarqalishini va asoratlarini kamaytiradi. Uyda quyidagilar yordam beradi:
- xonadagi havoni toza va salqinroq tutish, kuniga bir necha marta shamollatish;
- tamaki hidi, kuchli hid va changdan saqlash — ular xurujni qo'zg'atadi;
- ovqatni kam-kam, lekin tez-tez berish, xurujdan keyin darhol to'ydirmaslik;
- ko'p ichirish;
- bolani tinchlantirish: qo'rquv va yig'i xurujni kuchaytiradi;
- kechasi bola yonida bo'lish, nafas olishini kuzatish.
Yo'tal to'liq ketishi vaqt oladi. Shu davrda bolani shifokor kuzatuvida ushlash va ko'rikka qayta borish kerak.
Oldini olish
Ko'kyo'taldan himoyalanishning asosiy yo'li — emlash. Emlash jadvalini va uni qachon takrorlash kerakligini shifokor belgilaydi; chaqaloq bilan bir uyda yashaydigan kattalar ham o'z himoyasi haqida shifokor bilan maslahatlashishi mumkin.
Shu bilan birga uzoq yo'talayotgan odamni chaqaloqqa yaqinlashtirmaslik, qo'l yuvish va xonani shamollatish ham ahamiyatli. Yo'tal ikki haftadan oshsa, ko'kyo'tal ehtimolini shifokor bilan tekshirib ko'rish kerak.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolani pediatr ko'rigiga «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) klinikasi filiallariga yozish mumkin:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboyev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Yozilish uchun telefon: +998 55 055 10 02. Qo'ng'iroq qilib qabul vaqtini oldindan aniqlashtirib olish qulay.