Bizda bolaning to'ladan kelishi hali ham ko'pincha «sog'lom», «yaxshi ovqatlanadi» degan ma'noda qabul qilinadi. Aslida ortiqcha vazn bolaga allaqachon yuklama bo'lib ulgurishi mumkin: nafas qisadi, oyoqlari og'riydi, tengdoshlari bilan yugurishga quvvati yetmaydi, keyinroq qon bosimi va qand bilan bog'liq muammolar qo'shiladi. Yaxshi xabar shundaki, bolalik davrida odatlarni o'zgartirish kattalardagiga qaraganda ancha samarali bo'ladi.
Ortiqcha vazn qanday baholanadi va nega paydo bo'ladi
Bolada vazn «ko'p» yoki «normal» ekanini tarozi raqamining o'zi ko'rsatmaydi. Shifokor bo'y va vaznga qarab tana massasi indeksini hisoblaydi va uni bolaning yoshi va jinsiga mos jadval bilan taqqoslaydi. Sabablari esa ko'pincha bir nechta bo'ladi:
- ovqatda shirinlik, shirin ichimlik, fast-food va bo'lak-bo'lak gazaklarning ko'pligi;
- harakatning kamligi va ekran oldida o'tirish vaqtining uzunligi;
- uyqu yetishmasligi va kech yotish odati;
- oilaviy odatlar: katta ulushlar, ovqat bilan tinchlantirish, «tovoqni bo'shat» talabi;
- xavotir va stress paytida ovqat bilan o'zini chalg'itish;
- kamroq hollarda — gormonal kasalliklar yoki uzoq qabul qilingan ba'zi dorilar ta'siri.
Gormonal sabab har doim emas, lekin uni chetlab o'tish uchun tekshiruv kerak bo'ladi.
Qanday bilinadi
- bola vazni bo'yiga nisbatan tez ortib boradi, kiyim o'lchami bir yilda bir necha marta almashadi;
- yugurgan yoki zinapoyaga chiqqanda nafasi qisadi, tez terlaydi;
- oyoq va tizza og'rig'idan shikoyat qiladi, oyoq panjasi yassilanadi;
- bo'yin, qo'ltiq va chov burmalarida teri qoraygan, qalinlashgan joylar paydo bo'ladi;
- tunda xurrak otadi, nafasi to'xtab-to'xtab qoladi, kunduzi uyquchan bo'ladi;
- tengdoshlari orasida o'zidan uyaladi, o'yindan va jismoniy tarbiyadan chetlanadi.
Qachon shifokorga, qachon zudlik bilan
- vazn qisqa muddatda sezilarli ortgan bo'lsa — endokrinolog ko'rigi kerak;
- vazn ortishi bilan birga bo'y o'sishi sekinlashsa — bu gormonal sababdan shubha tug'diradi;
- bo'yin va burmalardagi teri qorayishi paydo bo'lsa;
- bosh og'rig'i, ko'rishning xiralashishi, qon bosimining ko'tarilishi bo'lsa — kechiktirmaslik kerak;
- tunda nafas to'xtab qolishi kuzatilsa — zudlik bilan murojaat qilinadi;
- bolada ko'p suv ichish, tez-tez siyish va holsizlik qo'shilsa — zudlik bilan, bu qand bilan bog'liq bo'lishi mumkin;
- bola o'z tanasi haqida og'ir gaplar aytsa, ovqatdan butunlay voz kechsa yoki yashirincha ko'p yeyishni boshlasa.
Qanday tekshiriladi va shifokor nima qiladi
Qabulda bo'y, vazn, bel aylanasi va qon bosimi o'lchanadi, ovqatlanish va kun tartibi batafsil so'raladi. Bolalarda semizlik tasdiqlansa, shifokor avval sababini aniqlaydi va keyin reja tuzadi.
- qonda qand va yog' almashinuvi ko'rsatkichlari tahlili;
- qalqonsimon bez va boshqa gormonlarni tekshirish;
- jigar holatini baholovchi tahlillar, zarur bo'lsa qorin bo'shlig'i ultratovush tekshiruvi;
- zarur hollarda kardiolog, ortoped va psixolog ko'rigi qo'shiladi.
Davolash asosi — ovqatlanish va harakat tartibini o'zgartirish, bu ishni butun oila birga bajargandagina natija beradi. Dori yoki boshqa qo'shimcha usullar faqat alohida holatlarda va faqat shifokor qaroriga ko'ra qo'shiladi. Bolaga kattalar uchun mo'ljallangan qattiq parhez va «vazn kamaytiruvchi» vositalarni berish mumkin emas: ular o'sishga zarar qiladi.
Uyda nima qilish mumkin
- shirin ichimlik va paketdagi sharbatni oddiy suv bilan almashtiring — bu eng oson o'zgarish;
- ovqatni stol atrofida, ekransiz yeyishni qoida qilib qo'ying;
- uyda doim ko'rinadigan joyda meva va sabzavot turishini ta'minlang, shirinlikni zaxira qilib yig'maslikka harakat qiling;
- kuniga harakatli faoliyatga vaqt ajrating: piyoda yurish, velosiped, suzish, hovlidagi o'yin;
- uyqu vaqtini barqarorlashtiring va yotishdan oldin ekranni olib qo'ying;
- vazn haqida bolani tanqid qilmang va boshqalar bilan taqqoslamang: uyalish ovqatga qaramlikni kuchaytiradi;
- o'zgarishlarni butun oila uchun joriy qiling.
Natijani oylar bilan o'lchash kerak: bola o'sib borayotgani uchun vazn to'xtab turishining o'zi ham yaxshi natija bo'lishi mumkin. Rejani shifokor bilan birga tuzish eng to'g'ri yo'l.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolalar endokrinologi ko'rigi, tahlillar va ovqatlanish bo'yicha maslahat bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Qabulga bolaning bo'y-vazn yozuvlarini va bir hafta nima yeganini qisqa ro'yxat qilib olib boring. Rejani shifokor ko'rik va tahlillardan keyin tuzadi.