«Faqat makaron va non yeydi, boshqasiga qaramaydi», «ovqat vaqti uyda jang boshlanadi», «o'smir qizim ovqatdan bosh tortib qoldi» — bu gaplar ortida turli holatlar bo'ladi. Ovqatlanish xulqining buzilishi bolani injiq deb atash uchun sabab emas: ko'pincha bu bolaning sezgirligi, qo'rquvi yoki ichki zo'riqishi bilan bog'liq. Nima bo'layotganini tushunish uchun pediatr ko'rigi va bolalar psixologi suhbati birga ishlaydi.
Bolada nima bo'lyapti
Ovqat bola uchun faqat to'yish emas — bu ta'm, hid, tuzilma, rang va vaziyatdan iborat murakkab tajriba. Sezgir bolada yangi taom ehtiyotkorlik, hatto qo'rquv tug'diradi. Ovqatdan bosh tortishning ortida quyidagilar turishi mumkin:
- ta'm va tuzilmaga yuqori sezgirlik — yumshoq, aralash yoki «g'ij» taomlarni qabul qilmaslik;
- bir marta bo'lgan noxush tajriba: bo'g'ilib qolish, qayt qilish, ovqatdan keyingi og'riq;
- ovqat vaqtidagi keskinlik — majburlash, so'kish, «yemasang turmaysan» shartlari;
- bolaning xavotiri yoki kayfiyatining pastligi, bunda ishtaha tabiiy ravishda pasayadi;
- o'smirda tashqi ko'rinish haqidagi fikrlar, tengdoshlar izohi va ijtimoiy tarmoqlardagi taqqoslashlar;
- tishlash, chaynash yoki hazm bilan bog'liq tana muammolari — bularni shifokor tekshiradi.
Shu yoshda nima normal
Ovqatga munosabatning o'zgarib turishi bolalikda tabiiy:
- bir yoshdan keyin o'sish sekinlashadi va bola chaqaloqlik davriga qaraganda kamroq yeyishi mumkin;
- ikki-besh yoshda yangi taomdan ehtiyot bo'lish keng tarqalgan — bola taomni ko'p marta ko'rgach, asta-sekin tatib ko'radi;
- maktabgacha yoshda bir necha hafta bitta sevimli taomga «yopishib» qolish uchraydi;
- o'smirlikda jadal o'sish davrida ovqat miqdori keskin ortib ketishi mumkin.
Agar bola o'sayotgan, kayfiyati yaxshi, faol va rejali ko'riklarda shifokorda savol tug'ilmayotgan bo'lsa, tanlab yeyishning o'zi hali buzilish degani emas.
Xavotirli belgilar: qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak
Quyidagi holatlarda tezroq shifokorga murojaat qilish kerak:
- bola vazn yo'qotayotgan bo'lsa yoki uzoq vaqt vazni va bo'yi o'smayotgan bo'lsa;
- ovqat ro'yxati juda torayib, bir necha xil taom bilan cheklanib qolgan;
- bola ovqatdan qo'rqadi, bo'g'ilib qolishdan xavotirlanadi, qattiq taomni butunlay rad etadi;
- o'smir ovqatni yashirincha tashlab yuboradi, ovqatdan keyin hojatxonaga shoshiladi;
- vazn va kaloriya haqidagi fikrlar bolaning kunini egallab olgan, ko'zguga qarash azobga aylangan;
- ovqatdan keyin og'riq, qusish, ich ketishi yoki qotishi kuzatilsa.
Bolalar psixologi qanday yordam beradi
Bu holatda bitta mutaxassis emas, jamoa ishlaydi: pediatr tana tomonini tekshiradi, bolalar psixologi esa xulq va hislar bilan ishlaydi. Psixolog yordami quyidagicha ko'rinadi:
- ovqat bilan bog'liq qo'rquv va zo'riqishning sababini birga aniqlash;
- ovqat vaqtini jangdan tinch jarayonga aylantirish bo'yicha aniq qadamlar;
- yangi taomni majburlashsiz, kichik qadamlar bilan tanishtirish usullari;
- o'smir bilan tashqi ko'rinish va o'z-o'ziga munosabat haqida ishlash;
- zarurat bo'lsa gastroenterolog, endokrinolog yoki logoped ko'rigini maslahat berish.
Bolalarda ovqatlanish xulqining buzilishi haqidagi batafsil ma'lumot qabulda nimani so'rashni oldindan rejalashtirishga yordam beradi.
Qabul qanday o'tadi va uyda nima qilish mumkin
Birinchi qabulda bolani ovqat yeyishga majburlamaydi — asosiy ish suhbat:
- bolaning ovqat tarixi so'raladi: qachon va nimadan keyin o'zgarish boshlangan;
- bo'y va vazn o'lchanadi, pediatr umumiy ko'rikdan o'tkazadi;
- ovqat vaqtidagi oilaviy tartib — kim qanday gapiradi, qanday shartlar qo'yiladi — muhokama qilinadi;
- bola bilan yoshiga mos o'yin yoki suhbat orqali munosabat o'rnatiladi;
- natijada uyda bajariladigan aniq reja beriladi va keyingi uchrashuv belgilanadi.
Uyda ota-ona qiladigan ishlar:
- ovqat yeyishga majburlamang va shirinlik bilan savdolashmang;
- yangi taomni bosimsiz, boshqa tanish taom yonida kichik miqdorda taklif qiling;
- ovqat vaqtini taxminan bir xil soatlarda belgilang, orada bezovta qiladigan gazaklarni kamaytiring;
- bolaga tanlash erkinligini bering: nechta qoshiq olishni o'zi aytsin;
- bolaning tanasi va vazni haqida izoh berishdan, uni boshqalar bilan taqqoslashdan saqlaning.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bu masalada pediatr ko'rigi va bolalar psixologi maslahati bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi — bolaning holatini shifokor ko'rigi baholaydi.