Nevrolog bolani ko'rikdan o'tkazgandan keyin «neyrofiziologga yozilasiz» desa, ota-ona ko'pincha bu qanday mutaxassis ekanini tasavvur qilmaydi. Neyrofiziolog nerv tizimining ishini asboblar yordamida o'lchaydigan shifokor: u miya, nerv va mushaklarning elektr faolligini yozib oladi va shu yozuvni o'qiydi. Quyida bu mutaxassis nima bilan shug'ullanishini, bolani qachon unga yuborishini, tekshiruvlar qanday o'tishini va natija nima berishini tushuntiramiz.
Neyrofiziolog kim va nima bilan shug'ullanadi
Nerv tizimi hujayralari o'zaro juda kuchsiz elektr signallari bilan gaplashadi. Shu signallarni sezgir asboblar bilan yozib olish va tahlil qilish — neyrofiziologiyaning asosiy ishi. Bu mutaxassis dori tayinlamaydi va tashxisni yolg'iz qo'ymaydi, u davolovchi shifokorga aniq o'lchov beradi.
- bosh miya elektr faolligini yozib olish va tahlil qilish;
- uyqu davridagi o'zgarishlarni kuzatish;
- nerv tolasi bo'ylab signal qanday tezlikda o'tayotganini o'lchash;
- mushakning nerv buyrug'iga javobini baholash;
- ko'rish va eshitish yo'llarining ishini tekshirish;
- davolash boshlangandan keyin o'zgarishni dinamikada kuzatish.
Bolani qachon neyrofiziologga yuborishadi
Yo'llanmani odatda nevrolog, ba'zan pediatr yoki psixiatr beradi. Tekshiruv o'zi tashxis emas, balki shubhani tasdiqlash yoki rad etish vositasi.
- tirishish yoki unga o'xshash qaytalanadigan holatlar;
- hushni qisqa vaqtga yo'qotish, «qotib qolish» epizodlari;
- uyqudagi g'ayritabiiy harakatlar va tunda qo'rqib turish;
- nutq va rivojlanishning sezilarli kechikishi;
- egallangan ko'nikmalarni yo'qotish;
- diqqat va xulq bilan bog'liq jiddiy qiyinchiliklar;
- bosh jarohatidan keyingi kuzatuv;
- mushak holsizligi, qo'l-oyoqning uvishishi va sezgi o'zgarishi.
Qanday tekshiruvlar o'tkaziladi va og'riydimi
Eng ko'p tayinlanadigan tekshiruvlar og'riqsiz: asbob faqat tinglaydi, tanaga hech narsa yubormaydi. Faqat ayrim usullarda yengil, ko'tarsa bo'ladigan noxushlik bo'ladi.
- elektroensefalografiya (EEG): boshga yumshoq qalpoq yoki elektrodlar qo'yiladi, bola o'tiradi yoki yotadi;
- uyqu davrida yoziladigan EEG: bola uxlab yotganda yozib olinadi;
- chaqirilgan potensiallar: quloqqa tovush beriladi yoki ekranga rasm ko'rsatiladi;
- nerv o'tkazuvchanligini tekshirish: teriga qisqa, mayda tok beriladi — chimchilashga o'xshaydi;
- igna bilan bajariladigan mushak tekshiruvi kamdan-kam va faqat qat'iy ko'rsatma bilan qilinadi;
- yozuv davomida chiroq yondirish yoki chuqur nafas olish so'ralishi mumkin;
- tekshiruv o'n besh daqiqadan bir necha soatgacha davom etadi.
Tekshiruvga qanday tayyorlanish kerak
Tayyorgarlik natijaning sifatini belgilaydi: bezovta bola harakat qilsa, yozuvda shovqin paydo bo'ladi va tahlil qiyinlashadi.
- bolaning sochini yuvib, moy, gel va lak qo'llanmaslik;
- uyqu davrida yoziladigan tekshiruvdan oldin uyqu vaqtini kamaytirish — faqat shifokor aytgan tarzda;
- tekshiruvdan oldin bolani ovqatlantirish, chunki qorni ochlik bezovta qiladi;
- kofein bo'lgan ichimliklarni bermaslik;
- doimiy qabul qilinadigan dorilarni to'xtatmasdan, shifokordan oldin so'rash;
- bolaga oldindan oddiy tilda tushuntirish: «boshga qalpoq kiyib, bir oz yotamiz»;
- oldingi xulosalar, tahlillar va hujum videolarini olib borish.
Natija nimani ko'rsatadi, cheklov va xavfsizlik
Yozuv o'zi hali tashxis emas — uni bolaning belgilari bilan birga o'qish kerak. Shuning uchun xulosani davolovchi shifokor ko'rikda umumlashtiradi.
- nerv tizimining faolligi yoshga mos keladimi yoki yo'q;
- qo'zg'alish o'chog'i bor-yo'qligi va u qayerda joylashgani;
- signalning o'tish tezligi va mushak javobining holati;
- davolash ta'sir qilayotganini dinamikada ko'rsatadi;
- cheklov: toza bo'lgan yozuv kasallikni butunlay rad etmaydi;
- cheklov: yozuvdagi o'zgarish har doim kasallik degani emas;
- xavfsizlik: tinglovchi usullar nurlanish bermaydi va ularni takrorlash mumkin;
- kichik bolalarda tekshiruvni ota-ona yonida o'tkazish mumkin.
Qaysi tekshiruv kerakligini mutaxassis belgilaydi — bolalar neyrofiziologiyasi bo'limi bilan tanishib, qabulda nimani so'rash kerakligini oldindan belgilab qo'yish mumkin. Yakuniy xulosa esa faqat shifokor ko'rigidan keyin chiqariladi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Nerv tizimi tekshiruvlari va mutaxassis maslahati uchun «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallariga murojaat qilish mumkin. Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02.
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali: Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali: Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali: Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali: Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali: Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas, Namanganda qabul qiladi.
Yozilayotganda qaysi shifokor yo'llanma berganini va qanday tekshiruv yozilganini aytib qo'ying — shunda kerakli vaqt va xona oldindan ajratiladi. Natijani davolovchi shifokor umumlashtiradi.