Ota-onalar «psixonevrolog» so'zidan ko'pincha cho'chiydi: «bolaga yorliq qo'yib qo'yadi» degan qo'rquv bor. Aslida bu shifokor bolaning uyqusi, xulqi, nutqi, diqqati va hissiy holatini bir butun holda ko'radigan mutaxassis. U nerv tizimining ishi bilan bog'liq sabablarni ham, bolaning kundalik hayotidagi vaziyatni ham hisobga oladi. Ko'p hollarda qabul ota-onani tinchlantirish va aniq rejani qo'lga olish bilan tugaydi.
Psixonevrolog nima bilan shug'ullanadi
Bu mutaxassis bolaning nerv tizimi va xulq-atvori chegarasidagi holatlar bilan ishlaydi. Ya'ni u na faqat «nervlarni», na faqat «tarbiyani» ko'rib chiqadi — ikkisini birga ko'radi. Qabulga odatda quyidagi savollar bilan boriladi:
- uyqu buzilishi: uxlashga qiynalish, tunda tez-tez cho'chib turish, tungi qo'rquvlar;
- takrorlanuvchi harakatlar — ko'z qisish, yelka qimirlatish, tirnoq tishlash, soch o'rash;
- nutqning kechikishi, duduqlanish, bog'chada gapirmay qolish;
- diqqatning tarqoqligi, o'rnida o'tira olmaslik, maktabda darsni kuzata olmaslik;
- kuchli qo'rquv va xavotir, yolg'iz qolishdan qochish;
- jahldorlik xurujlari, kayfiyatning tez va kuchli o'zgarishi;
- bosh og'rig'i, hushdan ketishga o'xshash holatlar, uvishish va g'ayrioddiy sezgilar.
Shifokorning vazifasi — tashxis yozib berish emas, balki bola bilan nima bo'layotganini tushunish va qaysi yordam kerakligini aniqlash.
Qanday belgilarda qabulni kechiktirmaslik kerak
- holat bir necha haftadan beri pasaymasa yoki kuchayib borsa;
- bola bog'chaga, maktabga yoki ko'cha o'yinlariga borishdan butunlay bosh tortsa;
- avval egallagan ko'nikmalari yo'qolsa: gapirgan bola jim bo'lib qolsa, o'zi ovqatlangan bola qarashga muhtoj bo'lsa;
- uyqu va ovqatlanish tartibi izdan chiqsa, vazni kamayib ketsa;
- bolaning kundalik hayoti — darsi, do'stlari, o'yini — sezilarli cheklansa.
Zudlik bilan murojaat qilish kerak bo'lgan holatlar alohida: bola o'ziga zarar yetkazayotgan bo'lsa (terisini tirnash, kesish, boshini urish), yashashni istamasligi haqida gapirsa yoki «men yo'q bo'lsam yaxshi» degan gaplarni aytsa, talvasa bo'lsa, hushidan ketsa, atrofni tanimay qolsa yoki bo'lmagan narsani ko'rib-eshitayotganini aytsa. Bunday holatda ertalabni yoki navbatni kutmaydilar — o'sha kuni shifokorga murojaat qilinadi yoki tez yordam chaqiriladi.
Qabul qanday o'tadi va qanday tekshiriladi
Birinchi uchrashuv suhbatdan boshlanadi va bola uchun qo'rqinchli emas. Psixonevrolog maslahati odatda bir necha qadamdan iborat bo'ladi:
- ota-ona bilan suhbat: belgilar qachon boshlangan, nimadan keyin kuchayadi, oilada qanday o'zgarishlar bo'lgan;
- bola bilan yoshiga mos muloqot — o'yin, rasm, topshiriqlar;
- nevrologik ko'rik: reflekslar, muvozanat, harakat va nutq;
- zarur bo'lsa qo'shimcha tekshiruvlar: miya elektr faolligi, qon tahlillari;
- psixolog, nutq terapevti yoki pediatr bilan birgalikda ko'rib chiqish.
Shifokor xulosani birinchi uchrashuvda shoshib aytmasligi mumkin: ba'zi holatlarni bir necha hafta kuzatish kerak bo'ladi va bu normal.
Shifokor nima qiladi
- holat yoshga mos tabiiy bosqich bo'lsa — nimani kuzatish kerakligini tushuntiradi;
- uyqu, kun tartibi va yuklama bo'yicha aniq tavsiyalar beradi;
- kerak bo'lsa psixolog yoki nutq terapevti bilan ishlash rejasini tuzadi;
- jismoniy sabab topilsa — masalan temir tanqisligi yoki qalqonsimon bez muammosi — uni davolashga yo'llaydi;
- dori faqat aniq ko'rsatma bo'lganda va faqat shifokor tayinlagan tartibda qo'shiladi;
- qayta ko'rik muddatini belgilaydi.
Uyda nima qilish mumkin
- belgilarni kundalik qilib yozib boring: qachon, qanday vaziyatdan keyin, qancha davom etdi;
- uyqu vaqtini barqarorlashtiring, yotishdan oldin ekranni olib qo'ying;
- kun tartibini oldindan aytib turing — bolalar kutilmaganlikdan ko'proq charchaydi;
- bolani boshqalar oldida muhokama qilmang va «nervi buzuq» degan tavsiflardan voz kechishni oilaga tushuntiring;
- jahl xuruji paytida bahslashmang: avval tinchlanish uchun vaqt bering;
- bolaning kuchli tomonlariga tayanadigan mashg'ulot toping.
Bolaning holati ota-onaning aybi emas va «erkalik» bilan ham tushuntirilmaydi. Mutaxassis bilan gaplashish eng oson va eng tez yo'l bo'lib chiqadi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolalar psixonevrologi ko'rigi, kerak bo'lganda psixolog va pediatr maslahati bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Qabulga belgilar kundaligini, oldingi xulosa va tahlil natijalarini olib boring. Bolaning holatini shifokor ko'rikdan keyin baholaydi.