Bolalarda autizm: erta belgilari va qanday yordam beriladi

Bola ikki yoshga yetdi, lekin gapirmaydi, ismini aytganda qaramaydi, boshqa bolalar bilan o'ynashga qiziqmaydi. Atrofdagilar «hali kichkina, gapiradi» deb tinchlantiradi. Ammo ba'zan bu kechikish ortida autistik spektr buzilishi turadi va bu holatda eng qimmatlisi — vaqt.

Autizm qanday holat

Autizm, to'liq nomi autistik spektr buzilishlari (расстройства аутистического спектра) — nerv tizimining rivojlanish xususiyati bo'lib, u bolaning muloqot qilishi, boshqalarni tushunishi va atrofni idrok etishiga ta'sir qiladi. Bu tarbiya natijasi emas va ota-onaning xatosi ham emas.

«Spektr» so'zi muhim: holat har bolada boshqacha namoyon bo'ladi. Bir bola umuman gapirmasligi mumkin, boshqasi yaxshi gapiradi, lekin suhbat qurishga va his-tuyg'ularni tushunishga qiynaladi. Shuning uchun bitta andoza bo'yicha xulosa chiqarilmaydi — baholashni mutaxassis o'tkazadi.

Qanday belgilar ota-onani o'ylantiradi

Quyidagilar kuzatuvni talab qiladigan holatlar:

  • bola ismini aytganda qaramaydi, ko'zga tikilib qarashdan qochadi;
  • jilmayish, qo'l silkitish, barmoq bilan ko'rsatish kabi ishoralardan foydalanmaydi;
  • nutqi kechikadi yoki boshlangan nutqi yo'qolib ketadi;
  • eshitgan so'zni mazmunsiz takrorlaydi;
  • bir xil harakatlarni takrorlaydi: tebranish, qo'l qoqish, aylanish;
  • o'yinchoqni o'ynash o'rniga qatorga teradi yoki faqat bir qismiga qiziqadi;
  • kun tartibi yoki yo'nalish o'zgarsa kuchli qarshilik ko'rsatadi;
  • ovoz, yorug'lik, kiyim to'qimasi yoki ovqat tuzilishiga juda sezgir.

Bitta belgi hali tashxis emas. Lekin bir necha belgi birga uchrasa yoki bola avval egallagan ko'nikmasini yo'qotsa, shifokorga murojaat qilish kechiktirilmaydi.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi holatlarda tezda qabulga yozilish kerak:

  • bola avval gapirgan so'zlarini yoki ishoralarini yo'qotgan;
  • bir yoshdan keyin ham barmoq bilan ko'rsatmaydi, ko'rsatganingizga qaramaydi;
  • atrofdagi odamlarga, shu jumladan ota-onaga javob bermayotgan taassurot qoldiradi;
  • o'zini jarohatlaydigan harakatlar paydo bo'lgan: boshini urish, tishlash, tirnash;
  • talvasa (tutqanoq) kuzatilgan — bu alohida shoshilinch holat;
  • uyqu va ovqatlanish keskin buzilgan, bola juda tor doiradagi ovqatdan boshqasini yemayotgan;
  • eshitishiga shubha bor — bolaning javob bermasligi eshitish pasayishidan ham bo'lishi mumkin.

Eshitish tekshiruvi deyarli har doim birinchi qadamlardan biri bo'ladi, chunki eshitish muammosi autizm belgilariga o'xshash manzara berishi mumkin.

Tashxis qanday qo'yiladi

Tashxis bitta tahlil bilan qo'yilmaydi. Avval pediatr ko'rigi bo'ladi: bolaning rivojlanish tarixi, homiladorlik va tug'ruq qanday kechgani, qachon o'tirgani, yurgani, birinchi so'zlari qachon paydo bo'lgani so'raladi. Ota-ona uchun savolnomalar ham ishlatiladi.

So'ng bola nevrolog, psixolog va logoped ko'rigiga yo'naltiriladi; eshitish va ko'rish tekshiriladi, kerak bo'lsa qon tahlillari va EEG buyuriladi. Xulosa bir necha mutaxassis kuzatuvidan keyin shakllanadi.

Yordam va mashg'ulotlar

Autizmni «dori bilan davolash» usuli yo'q. Asosiy yo'l — bolaga maxsus mashg'ulotlar orqali ko'nikma o'rgatish va muhitni unga moslashtirish. Ishni qanchalik erta boshlansa, natija shunchalik yaxshi bo'ladi. Odatda quyidagilar birga olib boriladi:

  • nutq va muloqot bo'yicha mashg'ulotlar logoped bilan;
  • xulq va ko'nikma shakllantirish bo'yicha psixolog yoki defektolog bilan ishlash;
  • uyda barqaror kun tartibi va tushunarli ketma-ketlik;
  • ko'rinadigan ishoralar: rasmli jadval, kartochkalar;
  • ortiqcha shovqin va yorug'likni kamaytirish;
  • ota-onalar uchun maslahat va qo'llab-quvvatlash.

Uyqu buzilishi yoki kuchli bezovtalik bo'lsa, shifokor qo'shimcha davo tayinlashi mumkin — bu qarorni faqat vrach ko'rikdan keyin qabul qiladi.

Oldini olish va erta aniqlash

Autizmning oldini oladigan chora yo'q, lekin erta aniqlash juda muhim. Shu sababli rejali pediatr ko'riklarini o'tkazib yubormaslik, bolaning nutqi va muloqoti bo'yicha shubhalarni shifokorga aytish kerak. «Kutib ko'ramiz» degan yondashuv qimmatli vaqtni yo'qotadi.

Internetdagi testlar faqat ogohlantirish vazifasini bajaradi, ular tashxis o'rnini bosmaydi. Autizm haqida shubha bo'lsa, bolani mutaxassis ko'rigidan o'tkazish eng to'g'ri qadam bo'ladi.

Toshkentda qayerda qabul qilishadi

Bolani pediatr va bolalar nevrologi ko'rigiga «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) klinikasi filiallariga yozish mumkin:

Yozilish uchun telefon: +998 55 055 10 02. Qo'ng'iroq qilib qabul vaqtini oldindan aniqlashtirib olish qulay.

Отзывы пациентов о врачах, клиниках и медицинских центрах

Умарова Мафтуна 20.06.2026
Юсупова Д. М.
Ассалому алейкум хурматли доктор менга сизни маслахатингиз керакменда кувим Билан белимда кучли огрик буляпди гникологга онкологов уролога хирурга учрадим хаммаси яхши деяпди хатто стен куйдирдик лекин фойдаси булмаяпди охири вирус бормикин деган фикрга келяпман шунинг учун хатто туберкулёз га текширтирдим Энди Нима килшини билмай колдим ердам Беринг 34га кирдим 3та фарзанди бор хурмат Билан Мафтуна
Rano Saidova 03.06.2026
Парсегова А. Р.
Хочу написать честный отзыв,в первую очередь для того, чтобы люди не тратили свои деньги, нервы и здоровье зря.Не хочу, чтобы кто-то пережил то, что пережила я. Врач Парсегова А.Р. не знает ничего о врачебной этике и нормальном человеческом отношении к людям. Если хотите попасть в психбольницу или повесится, смело идите.Я не знала, что врач, тем более женщина, может так унижать женщин, убивать в них надежду, грубить и высокомерно относится к пациентам. Плюс ко всему после осмотра на кресле и грубом ощупывании и т.д.,придя домой я заметила кровяные выделения. Женщинам старше 30 она выносит вердикт и ставит крест на них как на женщинах и их желании стать матерью. Долго писать не буду. Бог ей судья. Мне даже искренне её жаль. Потому что она несчастный человек, раз в ней столько жестокости и зла.Идите лучше в обычную поликлинику или куда угодно, только не к ней.
Mohidil 02.06.2026
Арипова В. Х.
Assalomu alaykum yoshim 35 beshda o'qituvchiman menda asabiylik issiq havo shovqin kabi sabablarga kora tez tez bosh ogrigi kuzatiladi. Bazan dorilar ham dam olish ham foyda bermaydi. Kopincha 2 kun 3 kunda otib ketadi. Bu migrenmi. Bu holda nima qilsam boladi.
Dildora 15.05.2026
Якубов А. Т.
6 oylik chaqaloq korasizlarmi