«Tirnog'ini tishlashni to'xtatmaydi», «so'nggi paytda ko'zini tez-tez qisadi», «arzimagan narsaga yig'lab yuboradi, keyin uzoq tinchimaydi» — bolalar psixologi qabulida bunday shikoyatlar ko'p uchraydi. Bolalardagi nevroz (невроз) — bu «ruhiy kasallik» degan yorliq emas, balki bolaning asab tizimi uzoq davom etgan zo'riqishga javob berayotganining belgisi. Bunday holat ko'pincha vaqtida sezilsa, bolaga yordam berish ancha oson bo'ladi.
Bolada nima bo'lyapti
Bola o'z hislarini kattalar kabi so'z bilan tushuntirib bera olmaydi. Shuning uchun ichidagi zo'riqish tana va xulq orqali chiqadi: odatlar, uyqu, ovqat va kayfiyat o'zgaradi. Zo'riqishni kuchaytiradigan sabablar turlicha bo'lishi mumkin:
- oiladagi o'zgarishlar — ko'chish, ajralish, yaqin kishining kasalligi yoki yo'qotilishi;
- bog'cha yoki maktabning almashishi, yangi jamoaga qo'shilish;
- bolaga yoshiga nisbatan og'ir yuklama: ko'p to'garak, uzoq darslar, bo'sh vaqtning yo'qligi;
- uyda doimiy keskinlik, baland ovozda janjal yoki talabchanlikning haddan oshishi;
- uzoq davom etgan kasallik, operatsiya, qo'rqinchli voqea.
Bu ro'yxat ota-onani ayblash uchun emas. Bolaning asab tizimi hali shakllanayotgani uchun u kattalarga oddiy ko'ringan narsaga ham kuchli javob berishi mumkin.
Shu yoshda nima normal
Ba'zi belgilar vaqtincha paydo bo'lib, o'z-o'zidan kundalik hayotga aralashmaydi:
- uch-besh yoshda — kayfiyatning tez o'zgarishi, qaysarlik, ba'zan barmoq so'rish yoki sochni o'rash;
- bog'cha va maktab boshida — bir-ikki hafta davomida kayfiyatsizlik, yotishga qarshilik;
- qiziqarli kundan keyin — uyquga qiyin ketish, tush ko'rish;
- o'smirlikda — yopiqlik, o'z xonasida ko'p o'tirish, kayfiyatning keskin o'zgarishi.
Bunday holatlar odatda qisqa davom etadi, bola dam olgach yengillashadi va u o'yin, do'stlar, o'qishdan voz kechmaydi.
Xavotirli belgilar: qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak
Belgilar bir necha hafta saqlansa yoki bir vaqtda bir nechtasi kuzatilsa, mutaxassis bilan maslahatlashish kerak:
- takrorlanuvchi harakatlar: ko'z qisish, yelka uchirish, tomoq qirish, tirnoq tishlash;
- uyqu muammolari — uzoq uxlay olmaslik, tunda cho'chib turish, tungi siyishning qaytishi;
- sababsiz bosh va qorin og'rig'i, ko'ngil aynishi — pediatr tekshiruvida jiddiy sabab topilmagani holda;
- o'zini ayblash, «men yaramayman» degan gaplar, yig'i yoki jahlning tez-tez takrorlanishi.
Bolalar psixologi qanday yordam beradi
Mutaxassisga borish uyat emas va u bolani «kasal» deb e'lon qilmaydi. Bolalar psixologi avvalo bolaning holati va oiladagi sharoitni tushunishga harakat qiladi, so'ng aniq qadamlarni taklif etadi:
- bolaga o'z hislarini nomlash va ularni chiqarishning xavfsiz usullarini o'rgatish;
- o'yin, rasm, ertak va harakatli mashqlar orqali zo'riqishni pasaytirish;
- ota-ona bilan birga kun tartibi va yuklamani qayta ko'rib chiqish;
- bog'cha tarbiyachisi yoki o'qituvchi bilan muloqot bo'yicha tavsiyalar;
- tiklar, duduqlanish, uyqu buzilishi bo'lsa — nevrolog, zarurat bo'lsa logoped ko'rigiga yo'llash.
Ko'proq tushunib olish uchun bolalardagi nevroz haqidagi batafsil ma'lumot bilan tanishib chiqishingiz mumkin.
Qabul qanday o'tadi va uyda nima qilish mumkin
Qabulga bolani «tekshirishga» emas, suhbatga olib borasiz. Odatda jarayon shunday bo'ladi:
- psixolog belgilar qachon boshlangani va nimadan keyin kuchayishini so'raydi;
- bolaning kuni batafsil ko'rib chiqiladi: uyqu, ovqat, darslar, to'garaklar;
- bola bilan alohida yoki ota-ona bilan birga o'yin va topshiriqlar orqali ishlanadi;
- natijada holat tushuntiriladi, uyda bajariladigan tavsiyalar beriladi;
- kerak bo'lsa boshqa mutaxassis ko'rigi va keyingi uchrashuvlar rejasi taklif qilinadi.
Uyda eng ko'p yordam beradigan narsalar oddiy:
- bolani takrorlanuvchi harakatlari uchun uyaltirmang va «to'xtat» deb qaytarmang — bu zo'riqishni oshiradi;
- uyqu vaqtini barqarorlashtiring, kechqurun shovqin va ekranni kamaytiring;
- to'garak va darslar sonini qayta ko'rib chiqing, bolaga bo'sh vaqt qoldiring;
- har kuni bola bilan ikkovingizga tegishli, hech kim xalaqit bermaydigan vaqt ajrating;
- bolaning gapini bo'lmasdan tinglashga harakat qiling, maslahatni u so'ragandan keyin bering.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolalar psixologi, pediatr va nevrolog ko'rigi bir joyda bo'lsa, tekshiruvlar cho'zilmaydi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi — tashxis va tavsiyalarni faqat shifokor ko'rigi aniqlaydi.