Chaqaloq kechasi bezovta uxlasa, ko'p terlasa, tishi kechikib chiqsa, buvilar darhol «raxit» deb qo'yadi va D vitamini berishni maslahat beradi. Aslida raxit shunchaki noxushlik emas — u suyak rivojlanishiga ta'sir qiladigan holat va uni shifokor tasdiqlashi kerak.
Raxit qanday holat
Raxit (рахит) — o'sayotgan suyaklarning yetarli darajada mustahkamlanmasligi. Buning asosiy sababi — organizmda D vitamini yetishmasligi: u bo'lmasa, ovqatdan kaltsiy va fosfor to'liq o'zlashtirilmaydi, suyak to'qimasi esa yumshoq qoladi.
D vitamini organizmda quyosh nuri ta'sirida ishlab chiqariladi va qisman ovqat bilan tushadi. Shu sababli quyosh kam tushadigan uyda yashash, ko'chaga kam chiqish, muddatidan oldin tug'ilish, tez o'sish davri bu holatga moyillikni oshiradi. Raxit ko'proq hayotning birinchi ikki yilida uchraydi.
Qanday belgilar bo'ladi
Dastlabki belgilar umumiy bo'lib, ota-ona ularga ko'pincha e'tibor bermaydi:
- bola bezovta uxlaydi, uyqusi yuza, tez cho'chiydi;
- ko'p terlaydi — ayniqsa boshi, yostiq nam bo'lib qoladi;
- boshning ensa qismidagi soch yemirilib, kal joy paydo bo'ladi;
- ishtahasi pasayadi, injiq bo'ladi;
- bosh suyagi yumshoq joylari uzoq bitmaydi, peshana bo'rtib chiqadi;
- tishlari kechikib chiqadi, mushaklari bo'shashgan tuyuladi;
- o'tirish, turish, yurish kechikadi.
Holat davom etsa, suyak shakli o'zgarishi mumkin: ko'krak qafasi deformatsiyasi, oyoqlarning qiyshayishi, bilaguzuk sohasidagi yo'g'onlashish. Ana shu o'zgarishlarning oldini olish uchun shifokorga erta murojaat qilish kerak.
Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak
Raxitning o'zi shoshilinch holat emas, lekin quyidagi belgilarda kechiktirmasdan tibbiy yordam kerak:
- talvasa (tutqanoq) yoki qo'l-oyoqning tortishib qolishi kuzatilgan;
- nafas olishi qiyinlashgan, tez-tez nafas olyapti;
- bola holsiz, bo'shashgan, emishdan qolgan;
- yurak urishi juda tezlashgan;
- uzoq davom etgan ich ketishi yoki qayt qilish qo'shilgan;
- bola vazn olmayotgan, o'sishdan orqada qolgan;
- suyak deformatsiyasi tez kuchayib borayotgan yoki arzimagan zarbdan suyak shikastlangan.
Shuningdek, muddatidan oldin tug'ilgan va surunkali kasalligi bor bolalarni rejali ko'rikdan o'tkazib yubormaslik kerak.
Tashxis qanday qo'yiladi
Tashxisni faqat shifokor qo'yadi — terlash va bezovta uyqu o'z-o'zidan raxit degani emas, bu belgilar boshqa sabablardan ham bo'ladi. Qabulda bolaning ovqatlanishi, ko'chada qancha vaqt o'tkazishi, D vitamini olgan-olmagani, tug'ilish tarixi va o'sish dinamikasi so'raladi.
Keyin ko'rik o'tkaziladi: bo'y va vazn o'lchanadi, bosh suyagi, ko'krak qafasi, qo'l-oyoq suyaklari, mushak tonusi baholanadi. Zarur bo'lsa qon tahlillari, kaltsiy va fosfor ko'rsatkichlari, ba'zi hollarda suyak rentgeni buyuriladi. Tahlil natijasini ham shifokor izohlaydi.
Davolash va parvarish
Davolash asosi — D vitamini yetishmovchiligini to'ldirish. Uning qanday va qancha vaqt berilishini faqat shifokor belgilaydi: ortiqcha miqdor ham bolaga zarar, shuning uchun qo'shni yoki tanishning tajribasiga qarab dori berish xavfli. Qo'shimcha chora-tadbirlar quyidagicha:
- har kuni ko'chada bo'lish, ayniqsa ertalabki soatlarda;
- yoshiga mos ovqatlanish, qo'shimcha ovqat muddatini shifokor bilan kelishish;
- yengil gimnastika va massaj — shifokor tavsiyasiga ko'ra;
- bolani o'tirish yoki turishga majburan o'rgatmaslik;
- suzish va harakatli o'yinlar yoshga mos tarzda;
- belgilangan nazorat ko'riklariga qatnash.
Erta aniqlangan holat yaxshi yo'lga solinadi, suyak o'zgarishlari esa davolash cho'zilsa, uzoq vaqt saqlanishi mumkin.
Oldini olish
Oldini olish homiladorlik davridan boshlanadi: bo'lajak ona ovqatlanishi va vitamin qabuli haqida o'z shifokori bilan maslahatlashadi. Chaqaloq tug'ilgandan keyin profilaktika uchun D vitamini berish masalasini pediatr hal qiladi — muddati va miqdori bolaning yoshi, ovqatlanish turi va yashash sharoitiga bog'liq.
Kundalik sayr, ona suti yoki mos aralashma, o'z vaqtida kiritilgan qo'shimcha ovqat eng oddiy himoya bo'lib qoladi. Raxit belgilariga shubha tug'ilsa, bolani o'z-o'zidan davolamasdan pediatr ko'rigiga olib borish kerak.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolani pediatr ko'rigiga «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) klinikasi filiallariga yozish mumkin:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboyev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Yozilish uchun telefon: +998 55 055 10 02. Qo'ng'iroq qilib qabul vaqtini oldindan aniqlashtirib olish qulay.