«Bolamning tizzalari bir-biriga tegib turadi, boldirlari esa ochiq qoladi — oyoqlari X harfiga o'xshaydi. Shimlarining ichki tomoni ishqalanib yirilib ketadi». Ortoped qabulida bu savol tez-tez beriladi. Tizzalarning valgus deformatsiyasi, ya'ni X-shaklli oyoqlar (вальгусная деформация коленей) — oyoq o'qining tizza sohasida ichkariga burilishi. Maktabgacha yoshda bu holat ko'p bolada uchraydi va asta tekislanadi, lekin har doim emas.
X-shaklli oyoqlar nima va nega paydo bo'ladi
Bolaning oyoq o'qi o'sish bilan o'zgarib boradi: hayotning birinchi yillarida oyoqlar ko'proq O shaklida, keyin X shaklida ko'rinishi mumkin, so'ng asta-sekin tekis o'qqa yaqinlashadi. Bu jarayon buzilishiga sabablar:
- o'sish davriga xos fiziologik o'zgarish — eng ko'p uchraydigan variant;
- nasliy moyillik, biriktiruvchi to'qimaning bo'shligi;
- raxit va suyak mineral almashinuvi bilan bog'liq holatlar;
- ortiqcha vazn — tizzaga tushadigan yuk ortadi;
- yassi-valgus oyoq bilan birga kechishi;
- jarohat yoki o'sish zonasining zararlanishi, nerv-mushak kasalliklari.
Qanday bilinadi: belgilari
Oyoqlarni bola tik turganda, tizzalarni jipslashtirib qarash kerak. Diqqat talab qiladigan belgilar:
- tizzalar tegib turganda tovonlar orasidagi masofa katta bo'ladi;
- bir oyoq ikkinchisidan ko'proq buriladi — assimetriya ko'zga tashlanadi;
- bola yurganda tizzalarini ishqalab bosadi, qadamini keng tashlaydi;
- tez charchaydi, uzoq yurgandan keyin tizza yoki boldir og'riydi;
- poyabzalning ichki tomoni tez yeyiladi;
- tovon tashqariga og'gan, kaft gumbazi pasaygan bo'ladi.
Qachon ortopedga murojaat qilish kerak
Yosh bilan bog'liq o'zgarish odatda simmetrik bo'ladi, og'riq bermaydi va sekin tekislanadi. Ko'rik zarur, agar:
- og'ish 7–8 yoshdan keyin ham saqlanib qolsa yoki kuchaysa;
- faqat bitta oyoqda o'zgarish bo'lsa;
- bola tizza yoki boldir og'rig'idan shikoyat qilsa;
- bola bo'yi tengdoshlaridan sezilarli orqada qolsa;
- raxit yoki suyak almashinuvi bilan bog'liq kuzatuv bo'lsa;
- yurish tarzi o'zgargan, bola tez-tez yiqilsa.
Tekshiruv qanday o'tadi: ko'rik va rentgen
Ortoped bolaning o'sishi, ovqatlanishi, qachon yura boshlagani haqida so'raydi va ko'rikdan o'tkazadi:
- tik turgan holatda oyoq o'qi va tovonlar orasidagi masofa o'lchanadi;
- tizzalarning harakati va barqarorligi tekshiriladi;
- oyoq kafti, tovon va chanoq holati baholanadi;
- yurish va yugurish tarzi kuzatiladi;
- deformatsiya kuchli yoki assimetrik bo'lsa, oyoqlar rentgeni tayinlanadi;
- zarurat bo'lsa qon tahlillari va endokrinolog maslahati qo'shiladi.
Rentgen o'sish zonalarining holatini ko'rsatadi va taktika shunga qarab tanlanadi. X-shaklli oyoqlar haqidagi batafsil ma'lumot ko'rikka tayyorlanishga yordam beradi.
Davolash: LFK, massaj va uyda nima qilish mumkin
Ko'p holatda kuzatuv va mashqlar bilan cheklaniladi, chunki o'sish davrida o'q o'zi tekislanishi mumkin. Shifokor tayinlashi mumkin bo'lgan usullar:
- davolash gimnastikasi (LFK) — son, dumba va boldir mushaklarini mustahkamlovchi mashqlar;
- oyoq massaji — mushak tonusini muvozanatlashtiradi;
- ortopedik tagliklar yoki poyabzal — kaft holati bilan birga to'g'rilanadi;
- vaznni kamaytirishga qaratilgan tavsiyalar;
- fizioterapiya muolajalari — ko'rsatma bo'lganda;
- kuchli deformatsiyada o'sish zonasiga ta'sir qiluvchi jarrohlik usullari muhokama qilinadi.
Uyda qiladigan ishlar oddiy, lekin muntazamlikni talab qiladi:
- suzish, velosiped va to'p o'yinlari — oyoq mushaklari uchun qulay harakat;
- yalangoyoq yurish, notekis sathda mashq qilish;
- uzoq vaqt «W» shaklida (tizzalar oldinda, tovonlar yon tomonda) o'tirishdan qaytarish;
- ovqatlanishni muvozanatli qilish, ko'proq ochiq havoda bo'lish;
- belgilangan nazorat ko'rigiga, odatda bir necha oyda, boring.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Oyoq o'qidagi o'zgarishni ortoped ko'rigi va kerak bo'lsa rentgen aniqlaydi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Oyoq o'qining holatini va kuzatuv rejasini shifokor belgilaydi.