«Chiroqni o'chirsak yig'laydi», «karavotiga yolg'iz yotgisi yo'q», «ertalab bog'chaga borishdan oldin qorni og'riydi» — bolalar psixologi qabulida shunday gaplar tez eshitiladi. Qo'rquv o'z-o'zidan kasallik emas: u bolaning atrofni o'rganayotgani, xavfni sezishni mashq qilayotganining belgisi. Ammo ba'zida qo'rquv kuchayib, bolaning uyqusiga, o'yiniga va muloqotiga aralashib qoladi. Shunday paytda qarab turishdan ko'ra mutaxassis bilan gaplashish eng oson yo'l bo'ladi.
Bolada nima bo'lyapti
Qo'rquv paytida bolaning tanasi xuddi haqiqiy xavf oldidagidek javob beradi: yuragi tez uradi, nafasi tezlashadi, mushaklari tarang bo'ladi. Kichik bolada xayol va haqiqat orasidagi chegara hali yupqa, shuning uchun o'zi o'ylab topgan narsa ham unga bordek tuyuladi. Qo'rquvni ko'pincha quyidagilar kuchaytiradi:
- yoshiga mos kelmaydigan multfilm, o'yin yoki kattalar ko'rayotgan yangiliklar;
- oiladagi kutilmagan o'zgarish: ko'chish, bog'cha almashishi, yangi chaqaloqning tug'ilishi;
- kattalarning «qo'rqitib» tartibga solish usuli — «hozir seni olib ketadi» kabi gaplar;
- bolaning tabiatan sezgir, taassurotni tez qabul qiladigan bo'lishi.
Muhim bir narsa: bola qo'rqayotgani ota-onaning xatosi degani emas. Qo'rquv eng e'tiborli tarbiyada ham paydo bo'ladi.
Shu yoshda nima normal
Har yoshning o'z qo'rquvi bor va ularning ko'pi rivojlanishning tabiiy bosqichi hisoblanadi:
- bir yoshdan keyin — onadan ajralish, notanish odam va baland ovozdan cho'chish;
- uch-besh yoshda — qorong'ulik, yolg'izlik, yomon tush, ertak qahramonlari va «karavot tagidagi» narsalar;
- maktab yoshida — baho, doska oldida javob berish, o'rtoqlar oldida uyalish;
- o'smirlikda — tashqi ko'rinish, tengdoshlar fikri, kelajak haqidagi xavotir.
Bunday qo'rquvlar odatda vaqti-vaqti bilan paydo bo'ladi, bolani tinchlantirsa pasayadi va uning kundalik hayotini to'xtatib qo'ymaydi.
Xavotirli belgilar: qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak
Qo'rquv bolaning hayotini cheklaydigan holga kelsa, kutib o'tirmaslik kerak. Bolalar psixologiga murojaat qilishga asos bo'ladigan belgilar:
- qo'rquv bir necha hafta davomida pasaymaydi yoki kuchayib boradi;
- bola bog'chaga, maktabga, mehmonga borishdan butunlay bosh tortadi;
- uyqu buziladi: uxlashga qo'rqadi, tez-tez cho'chib turadi, tungi siyish qaytadi;
- qo'rquvga tana belgilari qo'shiladi — qorin og'rig'i, ko'ngil aynishi, bosh og'rig'i, nafas yetmay qolgandek tuyulishi;
- o'zi haqida «men qo'rqoqman», «menga hech narsa o'xshamaydi» degan gaplarni takrorlaydi.
Bolalar psixologi qanday yordam beradi
Bolalar psixologi bolani «tuzatmaydi» va unga yorliq qo'ymaydi. Uning ishi — qo'rquv qayerdan kelayotganini tushunish va bolaga shu holatni boshqarishni o'rgatish. Odatda ish quyidagi yo'nalishlarda boradi:
- o'yin va rasm orqali bola o'zi aytib ulgurmagan hislarini ifodalashi;
- qo'rqinchli vaziyatga asta-sekin, bola tayyor bo'lgan tezlikda ko'niktirish;
- ota-ona bilan ishlash: bolani qanday tinchlantirish, qaysi gap qo'rquvni kuchaytirib qo'yishini birga ko'rib chiqish;
- uyqu, bosh og'rig'i yoki boshqa tana belgilari bo'lsa — pediatr va nevrolog ko'rigiga yo'llash.
Bolalar qo'rquvi haqidagi batafsil ma'lumot qabulga tayyorlanishda va savollarni oldindan yozib qo'yishda yordam beradi.
Qabul qanday o'tadi va uyda nima qilish mumkin
Birinchi uchrashuv ko'pincha oddiy suhbatdan boshlanadi va bola uchun qo'rqinchli emas:
- psixolog ota-ona bilan gaplashadi: qo'rquv qachon boshlangan, nimadan keyin kuchayadi, oilada qanday o'zgarishlar bo'lgan;
- bola bilan o'yin, rasm yoki yoshiga mos topshiriqlar orqali muloqot qilinadi;
- natijada nima bo'layotgani tushuntiriladi;
- kerak bo'lsa bir nechta uchrashuvdan iborat reja taklif qilinadi.
Uyda ota-ona qiladigan ishlar ham sezilarli ta'sir beradi:
- qo'rquvni masxara qilmang va «bu bo'sh gap» deb kesib tashlamang — bolaga hissini nomlashga yordam bering;
- yotish oldidan bir xil, tinch tartib bo'lsin: yuvinish, kitob, xira chiroq;
- bolaga tanlash imkonini bering: xonada kichik chiroq yoqib qo'yish, eshikni ozgina ochiq qoldirish;
- qo'rqitib tartibga solishdan voz kechishni oila a'zolari bilan kelishib oling;
- bola o'zi uchun qiyin bo'lgan qadamni bosganida — kichik bo'lsa ham — e'tirof etib qo'ying.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolalar psixologi maslahati, kerak bo'lsa pediatr va nevrolog ko'rigi bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi — bolaning holatini mutaxassis ko'rigi baholaydi.