«Sinfdagi eng kichkinasi», «ukasi akasidan o'sib ketdi», «kiyimi ikki yildan beri kichik bo'lmayapti» — bolalar shifokori qabulida bunday gaplar tez-tez eshitiladi. Bolaning bo'yi tengdoshlaridan past bo'lishi har doim kasallik degani emas: oilada hammaning bo'yi past bo'lishi yoki o'sish jadal bosqichining keyinroq boshlanishi ham mumkin. Ammo ba'zan sekin o'sish ortida gormonal, ovqat hazm qilish yoki surunkali kasallik turadi — va u qancha erta aniqlansa, bolaga shuncha ko'p yordam berish imkoni bo'ladi.
Past bo'ylilik nima va nega yuz beradi
Shifokorlar bolaning bo'yini yoshi va jinsiga mos o'sish jadvallari bo'yicha baholaydi. Bitta o'lchovning o'zi hech narsani ko'rsatmaydi — asosiy ko'rsatkich o'sish tezligi, ya'ni bir yilda qancha santimetr qo'shilgani. Bo'yning kutilganidan orqada qolishiga sabab bo'ladigan holatlar turlicha:
- oilaviy xususiyat: ota-ona va yaqin qarindoshlarning bo'yi past bo'lishi;
- o'sish va jinsiy rivojlanishning tabiiy kechikishi — keyinchalik bola tengdoshlariga yetib oladi;
- o'sish gormoni yetishmovchiligi yoki qalqonsimon bez faoliyatining pasayishi;
- surunkali kasalliklar: ichakda so'rilish buzilishi, buyrak va yurak kasalliklari;
- uzoq davom etgan oqsil va temir tanqisligi, bir xil, kam quvvatli ovqatlanish;
- tug'ilishda vazni juda kichik bo'lgan va keyin o'sishni «quvib yetmagan» bolalar;
Qanday bilinadi: ota-ona nimaga e'tibor beradi
- bola yil sayin deyarli o'smaydi: kiyim va poyabzal o'lchami o'zgarmaydi;
- tengdoshlari orasida bo'y farqi yildan-yilga kattalashib boradi;
- bola bir necha yildan beri saflanishda eng oldinda turadi;
- yuz va tana ko'rinishi yoshidan kichikroq tuyuladi, tishlarning chiqishi kechikadi;
- bo'y bilan birga vazn ham orqada qoladi yoki, aksincha, vazn ortiqcha bo'ladi.
Shu sababli bolaning bo'yi va vaznini yiliga kamida bir marta o'lchab, daftarga yozib qo'yish foydali: shifokorga ayni shu yozuvlar kerak bo'ladi.
Qachon shifokorga, qachon kechiktirmaslik kerak
- bola bir yil ichida sezilarli o'smagan bo'lsa — endokrinolog yoki pediatr ko'rigi kerak;
- bo'y tengdoshlarining quyi chegarasidan ancha past bo'lsa;
- avval normal o'sib kelgan bola to'satdan sekinlashsa — bu eng muhim ogohlantiruvchi belgi;
- bo'y o'smay qolishiga bosh og'rig'i, ko'rishning buzilishi yoki qusish qo'shilsa — kechiktirmaslik kerak;
- bolada doimiy holsizlik, ich ketishi, qorin dam bo'lishi, oriqlash bo'lsa — zudlik bilan murojaat qilinadi;
- o'smir yoshida jinsiy rivojlanish belgilari umuman boshlanmagan bo'lsa.
Qanday tekshiriladi va shifokor nima qiladi
Qabulda shifokor bo'y va vaznni aniq o'lchaydi, ota-onaning bo'yini so'raydi, bolaning tug'ilish va kasallik tarixini, ovqatlanishini ko'rib chiqadi. Keyin o'sish egri chizig'i tuziladi. Past bo'ylilik gumoni tasdiqlansa, sababini aniqlash uchun tekshiruvlar buyuriladi.
- umumiy va biokimyoviy qon tahlili, qalqonsimon bez gormonlari;
- o'sish gormoni bilan bog'liq maxsus tahlillar — ularni faqat shifokor belgilaydi;
- suyak yoshini aniqlash uchun qo'l panjasi rentgeni;
- ichak kasalliklari va so'rilish buzilishini chetlab o'tish uchun tahlillar;
- zarur bo'lsa genetik tekshiruv va bosh miya tasvir tekshiruvi.
Davolash sababga qarab tanlanadi: qalqonsimon bez faoliyati pasaygan bo'lsa gormonal to'ldirish, o'sish gormoni yetishmasa — uni o'rnini bosuvchi davolash, surunkali kasallikda esa asosiy kasallikni davolash birinchi o'ringa chiqadi. O'sish gormoni dori brendi emas, davolash asosi hisoblanadi va uni faqat tekshiruv natijalari bilan shifokor tayinlaydi.
Uyda nima qilish mumkin
- bo'y va vaznni bir xil sharoitda o'lchab, sanasi bilan yozib boring;
- ovqatda oqsil manbalari — go'sht, tuxum, sut mahsulotlari, dukkaklilar yetarli bo'lsin;
- uyquni tartibga soling: o'sish jarayoni tungi uyquga bog'liq;
- harakat va ochiq havodagi o'yinni kundalik tartibga kiriting;
- bolaning bo'yi haqida uni uyaltiradigan hazillardan oila a'zolarini voz kechtiring;
- o'z bilganingizcha vitamin, qo'shimcha yoki «o'stiruvchi» vositalar bermang — ular tekshiruvni chalkashtiradi.
Internetdagi jadvallar bilan o'zingiz xulosa chiqarmang: o'sish dinamikasini shifokor baholaydi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolalar endokrinologi ko'rigi, tahlillar va o'sish dinamikasini kuzatish bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Qabulga bolaning bo'y va vazn yozuvlarini, oldingi tahlil natijalarini olib boring. Xulosani shifokor ko'rik va tekshiruvdan keyin aytadi.