Tug'ilgandan keyingi birinchi soatlarda chaqaloqning nafasi juda tezlashsa, har nafas chiqarishda ingillagan tovush chiqsa va qovurg'alari orasi ichkariga tortilsa, shifokorlar darhol harakat qiladi. Bunday holatning ko'p tarqalgan sababi — respirator distress sindromi, ya'ni o'pkaning hali to'liq yetilmaganidan kelib chiqadigan nafas olish qiyinchiligi. Ota-onaga esa belgilarni bilish kerak: nafas muammosi — kutib turishga yaramaydigan holat.
Respirator distress sindromi nima va kimda bo'ladi
O'pka mayda pufakchalardan tashkil topgan. Ular yopishib qolmasligi va nafas chiqarishdan keyin ham yoyilgan holatda turishi uchun maxsus tabiiy modda kerak. Bu modda homiladorlikning oxirgi haftalarida yetarli miqdorga yetadi. Agar chaqaloq undan oldin tug'ilsa, pufakchalar har nafas chiqarishda yopishib qoladi va bola nafas olish uchun katta kuch sarflashga majbur bo'ladi.
- o'ttiz to'rt haftaga to'lmasdan tug'ilish, ayniqsa o'ttiz ikki haftadan oldin;
- onada qandli diabet bo'lishi;
- tug'ruq davrida kislorod yetishmasligi, ko'p homilalilik;
- rejali kesar kesish muddatidan oldin bajarilgan holat.
Qanday ko'rinadi va qancha davom etadi
Belgilar odatda tug'ilgandan keyingi birinchi soatlarda boshlanadi va yaxshi ko'rinadi.
- nafasning sezilarli tezlashishi;
- nafas chiqarganda ingillagan yoki xirillagan tovush;
- qovurg'alar orasi va to'sh ostining ichkariga tortilishi;
- lab, til atrofi va barmoqlarning ko'karishi;
- emishga kuch yetmasligi, nafas pauzalari.
Holat odatda ikkinchi-uchinchi kunga borib eng og'ir bosqichiga chiqadi, so'ng asta yengillashadi. Qo'llab-quvvatlash qancha davom etishi chaqaloqning qanchalik erta tug'ilgani va qo'shimcha muammolar borligiga bog'liq. Nafas barqarorlashgach, chaqaloq mustaqil emishga o'tadi va vazn qo'sha boshlaydi.
Qachon normal, qachon normal emas
Chaqaloq nafasi kattalarga qaraganda tez va notekis bo'ladi — buning o'zi muammo emas. Farqni belgilar majmuasi ko'rsatadi.
- kutilgan holat: ilk daqiqalarda nafas notekis, keyin barqarorlashadi;
- kutilgan holat: uyquda nafas tezlashib-sekinlashadi, lekin rangi yaxshi;
- tashvishli: nafas tinmay tez va yuzaki;
- tashvishli: har nafas chiqarishda ingillash eshitiladi;
- tashvishli: ko'krak qafasi ichkariga tortilib turadi;
- tashvishli: chaqaloq emishni boshlab, bir-ikki so'rishdan keyin tashlab qo'yadi.
Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak
Bu belgilarda bir daqiqa ham kutmasdan shoshilinch yordamga murojaat qilish kerak:
- lab, til yoki yuz terisining ko'karishi;
- nafasning o'n besh-yigirma sekunddan ortiq to'xtab qolishi;
- nafas chiqarishdagi ingillash va xirillash;
- qovurg'alar orasining chuqur tortilishi;
- nafasning juda tezlashishi yoki aksincha kuchsizlanishi;
- chaqaloqning bo'shashib qolishi, chaqirsangiz javob bermasligi;
- tana haroratining pasayishi yoki isitma;
- emishdan butunlay bosh tortish.
Qanday tekshiriladi, davolanadi va keyin nima bo'ladi
Tashxis nafas ko'rsatkichlarini kuzatish va tekshiruvlar natijasida qo'yiladi.
- neonatolog ko'rigi va nafas, yurak urishini doimiy kuzatish;
- qondagi kislorod darajasini o'lchash;
- ko'krak qafasi rentgeni;
- infeksiyani ajratish uchun tahlillar.
Davolash chaqaloqning nafasini yengillashtirishga qaratiladi: issiqlikni ushlash, kislorod berish, burun orqali bosim bilan nafasni qo'llab-quvvatlash, zarur bo'lganda nafas apparati. O'pkada yetishmayotgan tabiiy moddani to'ldiradigan davo ham mavjud — uni qo'llash haqidagi qarorni faqat neonatolog qabul qiladi. Shu davrda chaqaloq zond orqali oziqlantiriladi, ona esa sutni sog'ib, emizishni saqlab turadi. Holatning kechishi har bolada farq qiladi, respirator distress sindromi haqidagi bo'lim esa shifokor bilan suhbatga tayyorlanishga yordam beradi.
- uyga chiqqandan keyin ham nafas va vazn dinamikasini kuzatib boring;
- tamaki tutuni, chang, kuchli hidli vositalardan qat'iy saqlang;
- shamollash kasalliklaridan ehtiyot bo'ling, ilk oylarda mehmonni cheklang;
- emizishni yoki sut sog'ishni davom ettiring;
- emlash va nazorat ko'riklari jadvalini shifokor bilan kelishing;
- nafas yana qiyinlashsa yoki rangi o'zgarsa, darhol murojaat qiling.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Chaqaloqni neonatolog va pediatr ko'rigidan o'tkazish uchun «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallariga murojaat qilish mumkin. Qabulga yozilish va jadvalni aniqlash: +998 55 055 10 02.
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali: Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali: Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali: Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali: Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali: Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas, Namanganda qabul qiladi.
Yozilayotganda administratorga chaqaloqning tug'ilgan kunini va shikoyatlarni aytib qo'ying — shunda qulay vaqt tanlanadi. Xulosani esa shifokor ko'rikdan keyin chiqaradi: maqola uning o'rnini bosmaydi.