«Qizim qoidani yoddan aytadi, diktantda esa harflarni tashlab ketadi, so'zlarni bir-biriga ulab yozadi, «u»ni «yu» qilib qo'yadi. O'qituvchi e'tiborsiz deydi, lekin men ko'raman — u juda urinadi». Bu holat bolaning harakatiga emas, yozuv jarayonining o'ziga tegishli bo'lishi mumkin. Bunday buzilish disgrafiya (дисграфия) deb ataladi.
Disgrafiya nima va nega paydo bo'ladi
Yozish uchun bola bir vaqtda bir necha ishni bajaradi: so'zni eshitadi, tovushlarga bo'ladi, har tovushga harf tanlaydi, harfni to'g'ri yozadi va qatorni kuzatadi. Shu zanjirning bir bo'g'ini bo'shashsa, daftarda barqaror, bir xil takrorlanadigan xatolar paydo bo'ladi.
- fonematik eshitishning yetarli shakllanmagani — yaqin tovushlar quloqda ajralmaydi;
- nutq ilgari kechikkani yoki tovushlar noto'g'ri talaffuz qilinayotgani;
- qo'l mayda harakatlari va ko'z-qo'l muvofiqligining yetishmasligi;
- fazoviy tasavvurning yetarli emasligi — o'ng-chap, yuqori-past aralashadi;
- diqqatning tez charchashi, ish tempining pastligi.
Yosh mo'ljallari: qachon xato o'rganish bosqichi
Yozuv ko'nikmasi bir necha yil shakllanadi, shuning uchun boshlang'ich sinfdagi xatolarning bir qismi tabiiy. Quyidagi mo'ljallar shartli — har bola o'z tezligida o'rganadi:
- 5–6 yosh: harflarni ko'chirib yozish, chiziqdan chiqib ketish — bu davrda odatiy;
- 1-sinf: harf almashtirish, oyna kabi teskari yozish ko'p uchraydi;
- 2-sinf: xatolar kamayib, yozuv barqarorlashishi kutiladi;
- 3-sinf va undan keyin ham bir xil xatolar takrorlansa — logoped ko'rigi kerak;
- og'zaki javobi yaxshi, yozma ishi esa doim past baho olsa — bu ham signal.
Xavotirli belgilar
- so'zdan harf yoki bo'g'in tushib qoladi, qo'shimcha harf qo'shiladi;
- yaqin tovushlar almashadi: «b-p», «d-t», «s-z», «sh-ch»;
- so'zlar qo'shib yoki noto'g'ri joyda bo'lib yoziladi;
- harflar oyna aksi kabi teskari yoziladi;
- qatorga sig'maydi, daftarda joy taqsimlanmaydi;
- yozishdan qochadi, daftarni yashiradi, uy ishi uzoq cho'ziladi.
Tekshiruv qanday o'tadi
Logoped-defektolog avvalo xatolarning turini aniqlaydi — bu ish rejasini belgilaydi.
- bolaning daftarlari ko'riladi, xatolar guruhlanadi;
- diktant va ko'chirib yozish sinovi o'tkaziladi;
- fonematik eshitish, tovush-bo'g'in tahlili tekshiriladi;
- qo'l mayda harakatlari va fazoviy tasavvur baholanadi;
- o'qish ko'nikmasi ham tekshiriladi — ikki buzilish ko'pincha birga keladi;
- zarur bo'lsa nevrolog, oftalmolog yoki psixolog maslahati tavsiya etiladi.
O'qishda ham qiyinchilik bo'lsa, disgrafiya haqidagi sahifadagi ma'lumot qanday savollar berish kerakligini tushunishga yordam beradi.
Mashg'ulotlar va uyda nima qilish mumkin
Mashg'ulotda ko'p yozdirish emas, zanjirning bo'sh bo'g'inini mustahkamlash asosiy o'rin tutadi: tovushni eshitish, bo'g'inga bo'lish, harf tanlash, keyin yozish. Grafik mashqlar, karta o'yinlari, chizmalar ishlatiladi. Odatda haftada 2–3 mashg'ulot tavsiya etiladi. Uyda:
- har kuni qisqa — 10–15 daqiqa ishlang, uzoq o'tirishdan foyda kam;
- bolaga xatosini o'zi topish imkonini bering, qizil siyoh bilan to'ldirmang;
- yozishdan oldin so'zni ovoz chiqarib bo'g'inlab aytdiring;
- plastilin, konstruktor, qaychi bilan ishlash qo'lni mashq qiladi;
- yorug'lik, to'g'ri o'tirish va stolda tartib — ular haqiqatan ta'sir qiladi;
- harakatni maqtang, faqat natijani emas.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Yozuv qiyinchiliklarida logoped-defektolog ko'rigi, kerak bo'lganda esa nevrolog va psixolog maslahati birga olib boriladi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent. Mo'ljal: Novza metrosi (avvalgi Hamza), Ziraat bank.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy.
Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Bu maqola umumiy ma'lumot uchun — bolangizdagi xatolarning sababini mutaxassis ko'rigi aniqlaydi.