Dislaliya: bola «r» va «sh» tovushlarini aytolmasa

«O'g'lim besh yoshda, «r» tovushini umuman aytolmaydi — «baliq»ni «baliyq» deydi. «Sh» o'rniga «s» chiqadi. Qarindoshlar «o'zi tuzalib ketadi» deydi, lekin maktabga bir yil qoldi». Logoped qabulida eng ko'p uchraydigan holat shu — dislaliya (дислалия), ya'ni eshitish va aql me'yorida bo'lgani holda ayrim tovushlarning noto'g'ri talaffuzi.

Dislaliya nima va nega yuzaga keladi

Dislaliyada muammo nutqning umumiy rivojlanishida emas, aniq tovushlarni hosil qilishda bo'ladi. Bola gapiradi, lug'ati yaxshi, gap quradi — faqat ba'zi tovushlar tushib qoladi, boshqasiga almashadi yoki buzib aytiladi. Sabablari ikki guruhga bo'linadi:

  • nutq a'zolari tuzilishi: tishlarning noto'g'ri joylashuvi, qisqa til osti pardasi, tanglay xususiyatlari;
  • til va lab mushaklarining yetarli mashq qilmagani;
  • fonematik eshitishning shakllanmagani — bola tovushni quloqda ajratmaydi;
  • atrofdagilarning noto'g'ri talaffuzini nusxa olish;
  • bola bilan «chaqaloq tilida» gapirish odati;
  • ikki tilli muhitda tovushlarning aralashib ketishi.

Qaysi yoshda qaysi tovush kutiladi

Tovushlar birdan emas, bosqichma-bosqich shakllanadi. Quyidagi mo'ljallar taxminiy va har bola o'z tezligida rivojlanadi:

  • 1–2 yosh: unli tovushlar va oddiy «p», «b», «m»;
  • 2–3 yosh: «t», «d», «n», «k», «g» mustahkamlanadi;
  • 3–4 yosh: «s», «z» shakllana boshlaydi;
  • 4–5 yosh: «sh», «ch», «j» aniqlashadi;
  • 5–6 yosh: «r» va «l» — ular eng oxirida shakllanadigan tovushlar;
  • 6 yoshdan keyin ham tovush chiqmasa, maktabgacha logoped bilan ishlash tavsiya etiladi.

Xavotirli belgilar

  • tovushni butunlay tushirib qoldiradi: «rayhon» — «ayhon»;
  • bir tovushni boshqasiga almashtiradi: «shamol» — «samol»;
  • tovushni buzib, burundan yoki yon tomondan chiqaradi;
  • bir so'zda to'g'ri, boshqasida xato aytadi;
  • o'z xatosini sezmaydi, qaytarganda ham tuzatmaydi;
  • tengqurlari uning gapini tushunmasligi sababli uyalib, kam gapiradi.

Tekshiruv qanday o'tadi

Dislaliyada ko'rik ko'pincha bir qabulda yakunlanadi, lekin tekshiruv aniq bo'lishi kerak.

  • har bir tovush alohida tekshiriladi: so'z boshida, o'rtasida, oxirida;
  • takrorlash va mustaqil nomlash sinovlari;
  • fonematik eshitish: yaqin tovushlarni farqlash;
  • nutq a'zolari tuzilishi ko'riladi — til osti pardasi, tishlar, tanglay;
  • til va lab harakatlarining aniqligi baholanadi;
  • eshitish tekshiriladi, zarur bo'lsa stomatolog yoki LOR maslahati tavsiya etiladi.

Tekshiruv natijasiga qarab mashg'ulot rejasi tuziladi. Dislaliya bo'yicha sahifada tovush turlari bo'yicha ma'lumot berilgan.

Mashg'ulotlar va uyda nima qilish mumkin

Ish uch bosqichda boradi: tayyorgarlik (artikulyatsiya gimnastikasi), tovushni qo'yish, keyin uni bo'g'in, so'z va erkin nutqqa kiritish. Oxirgi bosqich eng muhim — tovush «chiqdi» degani u gapda ham ishlatiladi degani emas. Odatda haftada 2 marta mashg'ulot va kundalik uy mashqlari tavsiya etiladi. Uyda:

  • gimnastikani oyna oldida, kuniga 5–7 daqiqa bajaring;
  • logoped qo'ygan tovushni so'z va she'rlarda takrorlab mustahkamlang;
  • bolaning gapini tuzatib bo'lmang — to'g'ri shaklni o'zingiz aytib eshittiring;
  • «chaqaloq tilida» gapirishni to'xtating;
  • tovush o'yinlari o'ynang: «shamol qanday ovoz chiqaradi?»;
  • oilada bolani talaffuzi uchun kulmaslikka kelishib oling.

Toshkentda qayerda qabul qilishadi

Dislaliyada logoped ko'rigi, zarur bo'lganda tish-jag' va LOR tekshiruvi bir joyda bo'lsa qulay. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:

Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Maqoladagi yosh mo'ljallari umumiy xarakterga ega — bolangizga qanday yordam kerakligini mutaxassis ko'rigi aniqlaydi.

Отзывы пациентов о врачах, клиниках и медицинских центрах

Умарова Мафтуна 20.06.2026
Юсупова Д. М.
Ассалому алейкум хурматли доктор менга сизни маслахатингиз керакменда кувим Билан белимда кучли огрик буляпди гникологга онкологов уролога хирурга учрадим хаммаси яхши деяпди хатто стен куйдирдик лекин фойдаси булмаяпди охири вирус бормикин деган фикрга келяпман шунинг учун хатто туберкулёз га текширтирдим Энди Нима килшини билмай колдим ердам Беринг 34га кирдим 3та фарзанди бор хурмат Билан Мафтуна
Rano Saidova 03.06.2026
Парсегова А. Р.
Хочу написать честный отзыв,в первую очередь для того, чтобы люди не тратили свои деньги, нервы и здоровье зря.Не хочу, чтобы кто-то пережил то, что пережила я. Врач Парсегова А.Р. не знает ничего о врачебной этике и нормальном человеческом отношении к людям. Если хотите попасть в психбольницу или повесится, смело идите.Я не знала, что врач, тем более женщина, может так унижать женщин, убивать в них надежду, грубить и высокомерно относится к пациентам. Плюс ко всему после осмотра на кресле и грубом ощупывании и т.д.,придя домой я заметила кровяные выделения. Женщинам старше 30 она выносит вердикт и ставит крест на них как на женщинах и их желании стать матерью. Долго писать не буду. Бог ей судья. Мне даже искренне её жаль. Потому что она несчастный человек, раз в ней столько жестокости и зла.Идите лучше в обычную поликлинику или куда угодно, только не к ней.
Mohidil 02.06.2026
Арипова В. Х.
Assalomu alaykum yoshim 35 beshda o'qituvchiman menda asabiylik issiq havo shovqin kabi sabablarga kora tez tez bosh ogrigi kuzatiladi. Bazan dorilar ham dam olish ham foyda bermaydi. Kopincha 2 kun 3 kunda otib ketadi. Bu migrenmi. Bu holda nima qilsam boladi.
Dildora 15.05.2026
Якубов А. Т.
6 oylik chaqaloq korasizlarmi