«O'g'lim harflarning hammasini biladi, lekin kitob o'qishga o'tirsa — so'zlarni bo'lib-bo'lib, bir xil joyni qayta-qayta o'qiydi. Oxiriga yetganda nima o'qiganini aytib bera olmaydi. Ikkinchi sinfda shunday bo'lishi normalmi?» Boshlang'ich sinf ota-onalaridan eng ko'p keladigan savol shu. Agar o'qish mashqi kundan-kunga ko'z-yoshga aylanayotgan bo'lsa, gap dangasalikda emas, disleksiyada bo'lishi mumkin.
Disleksiya nima va nega yuzaga keladi
Disleksiya — o'qish ko'nikmasining o'ziga xos buzilishi. Bolaning aqli, eshitishi va ko'rishi me'yorida bo'lishi mumkin, ammo bosh miya harf belgisini tovushga va tovushlarni butun so'zga qo'shish ishini qiyin bajaradi. Shuning uchun o'qish sekin, uzuq-yuluq va juda charchatadigan ish bo'lib qoladi.
- nasliy moyillik — ota-ona yoki yaqin qarindoshda ham shunday qiyinchilik bo'lgani;
- nutqning ilgari kechikkani, tovushlarni farqlashdagi muammolar;
- fonematik eshitishning yetarli shakllanmagani — bola «s» va «sh», «j» va «z»ni quloqda ajratolmaydi;
- diqqat va xotiraning tez charchashi;
- maktabgacha davrda o'qishga tayyorgarlik ishlari kam bo'lgani.
Yosh bo'yicha mo'ljallar: qachon xato tabiiy
O'qishni o'rganish bosqichma-bosqich kechadi va har bola o'z tezligida boradi. Quyidagi ko'rsatkichlar taxminiy:
- 5–6 yosh: harflarni tanish, qisqa bo'g'inlarni qo'shishga urinish;
- 1-sinf: bo'g'inlab o'qish, harf almashtirish — bu davrda ko'p bolada uchraydi;
- 2-sinf oxiri: o'qish silliqlashib, so'zni butun o'qishga o'tish kutiladi;
- 3-sinf: o'qigan matn mazmunini o'z so'zi bilan aytib berish;
- shu bosqichlardan sezilarli orqada qolish — logoped ko'rigi uchun asos.
Xavotirli belgilar
- bir-biriga o'xshash harflarni almashtiradi: «b» va «d», «sh» va «ch»;
- so'z oxirini o'zi «to'qib» qo'yadi yoki taxmin qilib o'qiydi;
- qatorni yo'qotadi, bir so'zni ikki marta o'qiydi, satr tashlab ketadi;
- o'qiydi, lekin mazmunini tushunmaydi — kuch harflarga ketadi;
- o'qishdan ochiq qochadi, kitob ko'rsa asabiylashadi, yig'laydi;
- og'zaki javob beradi, yozma topshiriqni esa tashlab qo'yadi.
Tekshiruv qanday o'tadi
Disleksiyani bir qarashda aniqlab bo'lmaydi — tekshiruv bir necha bosqichdan iborat.
- ota-ona bilan suhbat: nutq qachon rivojlangani, maktabdagi vaziyat;
- o'qish tezligi va xatolar turini aniqlash uchun matn o'qitib ko'rish;
- fonematik eshitishni, bo'g'in va tovush tahlilini tekshirish;
- lug'at boyligi va gap qurish darajasini baholash;
- zarur bo'lsa nevrolog, oftalmolog yoki psixolog maslahati;
- eshitish holatini tekshirish — ba'zan sabab shunchaki eshitishning pastligi bo'ladi.
Agar bola yozishda ham xato qilayotgan bo'lsa, ikki qiyinchilik birga tekshiriladi. Disleksiya bo'yicha sahifada belgilar va ish usullari batafsil berilgan.
Mashg'ulotlar va uyda nima qilish mumkin
Logoped-defektolog bilan ish o'qish ko'nikmasini qayta, to'g'ri ketma-ketlikda qurishga qaratiladi: tovush — harf — bo'g'in — so'z — gap. Mashg'ulotlar o'yin, karta, maxsus mashqlar orqali olib boriladi va odatda haftada 2–3 marta o'tkaziladi. Uyda:
- kuniga 10–15 daqiqa, lekin har kuni o'qing — uzoq va kamdan-kam emas;
- navbatlashib o'qing: bir gap siz, bir gap bola;
- yirik shriftli, rasmli kitob tanlang;
- xatoni darhol to'xtatib tuzatmang, gap tugagach qaytib ko'ring;
- o'qilgan narsani qayta aytib berishni so'rang;
- boshqa bolalar bilan taqqoslamang — bu faqat qarshilikni kuchaytiradi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
O'qish qiyinchiligida logoped-defektolog, zarur bo'lganda esa nevrolog va psixolog ko'rigi birga kerak bo'ladi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent. Mo'ljal: Novza metrosi (avvalgi Hamza), Ziraat bank.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy.
Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi; bolangizdagi o'qish qiyinchiligining sababini mutaxassis ko'rigi aniqlaydi.