«Bolam gapiradi, lekin uni men ham ba'zan tushunmayman. So'zlari loyqa, bir-biriga qo'shilib ketadi, ovozi burundan chiqayotganga o'xshaydi. Ovqat yeyayotganda so'lagi oqadi». Agar ota-ona shunday deyayotgan bo'lsa, logoped birinchi navbatda dizartriyani (дизартрия) tekshirib ko'radi.
Dizartriya nima va nega yuzaga keladi
Dizartriya — til, lab, tanglay va ovoz boylamlari mushaklarini boshqarish buzilganda yuzaga keladigan talaffuz nuqsoni. Bolaning lug'ati yaxshi, gap qurishi to'g'ri bo'lishi mumkin, lekin tovushni aniq hosil qilish uchun mushaklar yetarli kuch va aniqlik bilan ishlamaydi. Shuning uchun bu holat logoped bilan birga nevrolog ko'rigini talab qiladi.
- homiladorlik davridagi asoratlar, kislorod yetishmasligi;
- og'ir yoki muddatidan oldin tug'ilish;
- chaqaloqlik davrida bosh miyaga ta'sir qilgan kasalliklar;
- nerv tizimining rivojlanishiga bog'liq holatlar;
- bosh jarohati yoki og'ir infeksiyadan keyingi oqibatlar.
Yosh mo'ljallari: qachon talaffuz noaniqligi tabiiy
Kichik yoshda talaffuzning to'liq aniq bo'lmasligi odatiy hol. Quyidagi mo'ljallar taxminiy, har bola o'z tezligida rivojlanadi:
- 2 yosh: ko'p tovush noaniq, nutqni asosan yaqinlar tushunadi;
- 3 yosh: nutq oiladagilarga tushunarli bo'lishi kutiladi;
- 4 yosh: notanish odam ham bolaning gapini tushunadi;
- 5 yosh: «r», «l», «sh» kabi qiyin tovushlar ham shakllana boshlaydi;
- 5–6 yoshda nutq umumiy loyqaligi saqlansa — ko'rik zarur;
- yoshi qanday bo'lishidan qat'i nazar so'lak oqishi, chaynashdagi qiyinchilik — ko'rik uchun asos.
Xavotirli belgilar
- nutq loyqa, bir ohangda, ifodasiz;
- so'zlar bir-biriga qo'shilib ketadi, oxirgi bo'g'inlar tushib qoladi;
- ovoz juda tinch yoki burundan chiqadi;
- gapirayotganda nafas yetmaydi, gap bo'linib qoladi;
- til harakatlari aniq emas: tilni yuqoriga ko'tarolmaydi, yonga burolmaydi;
- qattiq ovqatni chaynashda, ichishda qiyinchilik, so'lak oqishi;
- umumiy harakatlari ham noshud: egilish, sakrash qiyin.
Tekshiruv qanday o'tadi
Dizartriyada tekshiruv faqat nutqni emas, mushaklar ishini ham qamrab oladi.
- nevrolog ko'rigi — mushak tonusi, reflekslar baholanadi;
- logoped-defektolog qabuli: artikulyatsiya a'zolari harakati tekshiriladi;
- nafas olish va ovoz chiqarish holatini ko'rish;
- har bir tovushning talaffuzi va nutqning umumiy tushunarliligini baholash;
- eshitish tekshiruvi;
- zarur bo'lsa nevrolog tomonidan qo'shimcha tekshiruvlar tavsiya etiladi.
Tashxis qo'yilgach, logoped va nevrolog ishi birga olib boriladi. Dizartriya haqidagi sahifada holatning turlari va yordam yo'nalishlari yoritilgan.
Mashg'ulotlar va uyda nima qilish mumkin
Mashg'ulot asosini artikulyatsiya gimnastikasi tashkil etadi: til, lab va yuz mushaklarini oyna oldida mashq qilish. Unga nafas mashqlari, ovoz mashqlari, logopedik massaj elementlari va tovushlarni bosqichma-bosqich qo'yish ishi qo'shiladi. Natija sekin, lekin barqaror shakllanadi — odatda haftada 2–3 mashg'ulot tavsiya etiladi. Uyda:
- gimnastikani kuniga 2 marta, 5–7 daqiqa bajaring — qisqa va muntazam;
- mashqni o'yinga aylantiring: «otcha», «soatcha», «murabbo yalaymiz»;
- qattiq sabzi, olma kabi ovqatlarni chaynash mushaklarni mashq qiladi;
- bola gapirayotganda shoshirtirmang, qayta so'ramang;
- o'zingiz aniq, sekin va qisqa gaplar bilan gapiring;
- bolaning har kichik siljishini sezib, maqtab turing.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Dizartriyada logoped va nevrolog ko'rigi bir joyda bo'lishi bolani olib yurish yukini kamaytiradi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent. Mo'ljal: Novza metrosi (avvalgi Hamza), Ziraat bank.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy.
Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi; nutq loyqaligining sababini mutaxassis ko'rigi aniqlaydi.