«Bog'chada logopedga ko'rsatinglar deyishdi, qarindoshlar esa o'zi tuzalib ketadi deydi. Kimga ishonish kerak? Bolamning nutqi yoshiga mos kelayotganini qanday bilsam bo'ladi?» Bu savolni ota-onalar juda ko'p beradi. Aniq javobni faqat ko'rik beradi, lekin yosh bo'yicha mo'ljallar bilish — qachon murojaat qilish kerakligini tushunishga yordam beradi.
Nutq me'yorlari: nega ular faqat mo'ljal
Nutq rivojlanishi barcha bolada bir xil tezlikda kechmaydi: bir bola 1,5 yoshda gap qurishni boshlaydi, boshqasi 2,5 yoshda. Shuning uchun ro'yxatdagi bitta moddaga mos kelmaslik tashxis emas. Lekin bir necha belgi birga uchrasa yoki orqada qolish katta bo'lsa — bu tekshirish uchun asos. Kuzatishda eng ishonchli mezon ikkitadir: bola nutqni tushunadimi va uning nutqi oydan oyga yaxshilanib boryaptimi.
Yosh bo'yicha xavotirli belgilar
- 1 yosh: bo'g'inli gugulash yo'q, ismiga javob bermaydi;
- 1,5 yosh: taniqli narsalarni nomlamaydi, so'rovni bajarmaydi;
- 2 yosh: ikki so'zli gap qurmaydi, lug'ati juda kam;
- 3 yosh: nutqi yaqin kishilarga ham tushunarsiz, gap qurmaydi;
- 4 yosh: ko'p tovushni aytolmaydi, gaplari uzuq-yuluq;
- 5 yosh: «r», «l», «sh» chiqmaydi, hikoya tuzolmaydi;
- 6 yosh: savolga to'liq javob bermaydi, so'zni bo'g'inga bo'lolmaydi;
- maktab yoshi: o'qish sekin, yozuvda bir xil xatolar takrorlanadi.
Yoshga bog'liq bo'lmagan signallar
- bola gapirayotganda tutilib qoladi, so'z boshini takrorlaydi;
- nutqi burundan chiqadi, ovozi doim o'zgargan;
- so'lagi oqadi, chaynashda yoki ichishda qiyinchilik bor;
- ilgari aytgan so'zlarini aytmay qo'ygan — nutq orqaga ketgan;
- chaqirilganda javob bermaydi, televizor ovozini baland qiladi;
- gapirishdan qochadi, tengqurlari bilan muloqotga kirishmaydi;
- o'z nutqidan uyaladi, savolga javob berishdan bosh tortadi.
Ko'p uchraydigan noto'g'ri qarashlar
- «O'g'il bolalar keyin gapiradi» — tafovut bo'lishi mumkin, lekin u ikki yillik orqada qolishni oqlamaydi;
- «5 yoshdan oldin logopedga bormaydi» — tovushlar ustida ish 5 yoshdan boshlanishi mumkin, ammo kechikish va tushunish muammosi bilan ancha erta ishlanadi;
- «Bog'chada o'zi gapirib ketadi» — muhit yordam beradi, lekin sababni almashtirmaydi;
- «Ikki tilli oilada kechikish normal» — ikki til nutq buzilishini keltirmaydi, shuning uchun uni sabab deb qo'yib qo'yish xato;
- «Tili qisqa, kesish kerak» — bunday qarorni faqat ko'rikdan keyin mutaxassis aytadi.
Ko'rik qanday o'tadi va keyin nima bo'ladi
Birinchi qabul tashxis uchrashuvi bo'ladi: ota-ona bilan suhbat, bola bilan o'yin, tovushlar, lug'at va nutqni tushunishni tekshirish. Zarur bo'lsa eshitish tekshiruvi, nevrolog yoki LOR maslahati tavsiya etiladi. Xulosada bolaning holati va ish rejasi tushuntiriladi — logoped-defektolog qabuli aynan shundan boshlanadi.
- mashg'ulotlar odatda haftada 2–3 marta tavsiya etiladi;
- uy topshiriqlari ishning ajralmas qismi bo'ladi;
- oraliq baholash o'tkazilib, reja aniqlashtiriladi;
- ba'zi hollarda mashg'ulot emas, faqat kuzatuv va uydagi tavsiyalar yetarli bo'ladi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bir joyda logoped-defektolog, pediatr, nevrolog va LOR ko'rigidan o'tish — ayniqsa sabab noma'lum bo'lganda — eng qulay yo'l. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent. Mo'ljal: Novza metrosi (avvalgi Hamza), Ziraat bank.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy.
Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Maqoladagi ro'yxatlar mo'ljal uchun berilgan — bolangizga logoped kerakligini mutaxassis ko'rigi aniqlaydi.