Bola she'rni bir soat yod olib, ertasiga esdan chiqaradi; kechagi darsni so'rasangiz, yelka qisadi. Ota-onalar buni «xotirasi yomon» deb qo'yadi va yodlashni ko'paytiradi, lekin natija chiqmaydi. Sabab ko'pincha xotirada emas: bola matnni tushunmaydi, diqqati yetmaydi yoki oddiygina kam uxlaydi. Quyida buni qanday ajratish va qanday yordam berish mumkinligini yozdik.
Xotira qanday ishlaydi
Eslab qolish bir harakat emas, uchta bosqich: qabul qilish, saqlash va kerak paytda chiqarib olish. Shu bosqichlardan qaysi biri uzilganini bilish uchun bolani kuzatish kerak.
- bola eshitganini yomon eslaydi, lekin ko'rganini yaxshi eslaydi — yoki teskarisi;
- yodlaydi, lekin savol boshqacha berilsa javob bera olmaydi;
- ketma-ketlikni eslaydi, ma'nosini aytib bera olmaydi;
- charchaganda hamma narsa esdan chiqadi;
- qiziqarli mavzuni osongina eslab qoladi.
Nega eslab qolmaydi: eng ko'p uchraydigan sabablar
Avval sodda sabablarni chetlab o'tmaslik kerak.
- uyqu yetishmasligi: tunda eslab qolish mustahkamlanadi;
- diqqatning tarqoqligi: eshitilmagan narsa eslanmaydi ham;
- matnni tushunmaslik: yodlash tushunishni almashtirmaydi;
- ko'rish yoki eshitishning pasayishi;
- kamqonlik, surunkali kasallik, tez-tez og'rish;
- ortiqcha yuklama va dam olishning yo'qligi;
- tashvish va imtihon qo'rquvi;
- nutq rivojlanishi bilan bog'liq mavjud qiyinchiliklar.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
Bir qancha belgi kuzatib turishni ko'tarmaydi.
- xotira keskin yomonlashgan bo'lsa, ayniqsa kasallik yoki jarohatdan keyin;
- bosh og'rig'i, ko'ngil aynishi, ko'rishning xiralashishi qo'shilsa;
- bola suhbat o'rtasida bir necha soniya «qotib qolsa»;
- ilgari biladigan so'zlarni yo'qotayotgan bo'lsa;
- holsizlik, oriqlash va uyquchanlik bo'lsa;
- talvasa yoki hushdan ketish kuzatilgan bo'lsa.
Tashxis qanday o'tadi
Neyropsixologik tashxis xotiraga «baho qo'yish» emas: qaysi bosqich uzilganini aniqlashga xizmat qiladi.
- ota-ona bilan suhbat va kundalik tartibni ko'rib chiqish;
- so'z va rasm ketma-ketligini takrorlash topshiriqlari;
- hikoyani eshitib, keyin qayta aytib berish;
- naqsh ko'chirish va keyin esdan chizish;
- diqqat va ish tempi bo'yicha sinovlar;
- nevrolog ko'rigi, ko'rish va eshitish tekshiruvi.
Mashg'ulotlar va kurs qancha davom etadi
Xotirani «ko'paytirish» mumkin emas, lekin eslab qolish usullarini o'rgatish mumkin — bu ish beradi.
- ma'lumotni bo'lib o'zlashtirish va takrorlash jadvali;
- rasm, chizma va sxema bilan yodlash;
- o'z so'zi bilan qayta so'zlab berish;
- ketma-ketlik o'yinlari va kundalik hikoya aytish;
- bir mashg'ulot 40-50 daqiqa, haftada 2 marta;
- boshlang'ich kurs 2-3 oy, keyin oraliq baholash.
Ota-ona uyda nima qilishi mumkin
Uy sharoitida kichik, lekin muntazam o'zgarishlar eng ko'p foyda beradi.
- uyquni bir xil soatda tashkil qilish, kechqurun ekranni olib qo'yish;
- yodlashni bir kunga yig'maslik, qisqa takrorlashlarga bo'lish;
- she'rni avval tushuntirib, keyin yodlatish;
- bolaga «menga o'zing tushuntir» deb aytib berishni so'rash;
- kun davomida harakatli o'yin va ko'chada yurish;
- jadval va eslatma yozuvlaridan foydalanish;
- yodlash paytida tanbeh va baqirishdan voz kechish.
Mavzu bo'yicha yo'nalishni neyropsixologiya bo'limida ko'rib chiqishingiz mumkin, sababni esa shifokor ko'rigi va tekshiruvlar aniqlaydi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolaning diqqati, xotirasi va o'qishdagi qiyinchiliklari bilan «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi mutaxassislariga murojaat qilish mumkin. Yozilish va jadval: +998 55 055 10 02.
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali: Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali: Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali: Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali: Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali: Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas, Namanganda qabul qiladi.
Qabulga bolaning daftarlari va oldingi xulosalarini olib boring: haqiqiy yozuv namunalari suhbatdan ko'ra ko'proq ma'lumot beradi. Yakuniy xulosani mutaxassis ko'rigi va tekshiruvdan keyin beradi.