«Qo'shnimizning bolasi tengqur, allaqachon gaplashib ketdi. Bizning o'g'il esa bir necha so'z aytadi, qolganini barmog'i bilan ko'rsatadi. Buvisi — o'g'il bolalar keyin gapiradi, kutaver, deydi». Ota-onalar logopedga ko'pincha shu shubha bilan keladi. Nutq rivojlanishining kechikishi (задержка речевого развития, ЗРР) — bolaning nutqi yoshiga mos ko'rsatkichdan sezilarli orqada qolishi.
ЗРР nima va nega yuzaga keladi
Kechikishda bolaning nutqni tushunishi ko'pincha saqlanadi — u aytilganni bajaradi, lekin o'zi gapirmaydi yoki juda kam gapiradi. Bu nutqning umuman shakllanmasligidan farq qiladi, shuning uchun sababni mutaxassis aniqlaydi.
- eshitishning pastligi — eng ko'p o'tkazib yuboriladigan sabab;
- homiladorlik va tug'ruq davridagi asoratlar, chaqaloqlik davri kasalliklari;
- nasliy moyillik: oilada ham keyin gapirgan bolalar bo'lgani;
- muloqotning kamligi, ekran oldida ko'p vaqt o'tkazish;
- kattalar bolaning so'zini o'rniga aytib yuborishi — gapirishga ehtiyoj qolmaydi;
- nerv tizimi rivojlanishiga bog'liq holatlar.
Yosh bo'yicha mo'ljallar
Quyidagi ko'rsatkichlar taxminiy va har bir bola o'z tezligida rivojlanadi — ular tashxis emas, mo'ljal:
- 6–9 oy: bo'g'inlarni takrorlash («ba-ba», «ma-ma»);
- 1 yosh: 5–10 ta oddiy so'z, nomini eshitsa javob berish;
- 1,5 yosh: taniqli narsalarni nomlash, so'rovni bajarish;
- 2 yosh: ikki so'zli gap («ona ket», «suv ber»), 50 ga yaqin so'z;
- 3 yosh: 3–4 so'zli gap, yaqinlariga tushunarli nutq, savol berish;
- 4 yosh: qisqa hikoya, ko'plik va qo'shimchalarni ishlatish.
Xavotirli belgilar
- 2 yoshda so'zlarni bir-biriga qo'shmaydi, faqat imo-ishora bilan tushuntiradi;
- ismiga doim javob bermaydi, chaqirilganda qaramaydi;
- oddiy so'rovni («kiyimingni olib kel») bajarmaydi;
- ilgari aytgan so'zlarini aytmay qo'ygan;
- ko'z kontaktidan qochadi, o'yinga qo'shilmaydi;
- faqat telefon va multfilmdagi iboralarni takrorlaydi.
Bu belgilarning biri ham borligi kutib o'tirish uchun asos emas — tekshiruv erta bo'lgani yaxshi. Nutq kechikishi bo'yicha sahifada holat batafsil yoritilgan.
Tekshiruv qanday o'tadi
Kechikish sababi bitta mutaxassis bilan aniqlanmasligi mumkin, shuning uchun tekshiruv kompleks bo'ladi.
- eshitishni tekshirish — birinchi va eng muhim qadam;
- pediatr ko'rigi va umumiy rivojlanish holatini baholash;
- nevrolog maslahati;
- logoped-defektolog qabuli: nutqni tushunish, lug'at, taqlid qilish qobiliyati;
- zarur bo'lsa psixolog bilan muloqot va o'yin ko'nikmalarini baholash;
- nutq a'zolari tuzilishini ko'rish.
Mashg'ulotlar va uyda nima qilish mumkin
Kichik yoshdagi bola bilan ish ko'pincha ota-ona ishtirokida olib boriladi: mutaxassis mashqni ko'rsatadi, siz uni uyda davom ettirasiz. Taqlid o'yinlari, qo'shiq, barmoq gimnastikasi, mayda qo'l harakatlari ishlatiladi. Uyda:
- kun bo'yi gapirib yuring: harakatlarni ovoz chiqarib nomlab bering;
- savol bering va javobni kutib turing, o'zingiz javob bermang;
- bola ko'rsatganda darhol bermang — «suv? ayt: suv» deb imkon bering;
- kuniga 2–3 marta kitob o'qing, rasmlarni nomlang;
- ekran vaqtini keskin kamaytiring;
- qum, suv, plastilin bilan o'yinlar — ular nutq uchun ham foydali.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Kechikishda eshitish tekshiruvi, pediatr, nevrolog va logoped ko'rigi bir joyda bo'lsa, vaqt ancha tejaladi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent. Mo'ljal: Novza metrosi (avvalgi Hamza), Ziraat bank.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy.
Qabulga yozilish uchun: +998 55 055 10 02. Maqoladagi me'yorlar mo'ljal sifatida berilgan — bolangizning holatini faqat mutaxassis ko'rigi baholaydi.