«Darsda birdan yuragi tez urib, nafas yetmay qolgan», «qo'l-oyog'i muzlab, boshi aylanib ketgan, o'lib qolaman deb qo'rqqan» — o'smir ota-onasiga shunday aytadi. Panik hujum (паническая атака) — birdan paydo bo'ladigan va bir necha daqiqa davom etadigan kuchli qo'rquv to'lqini. Bu qo'rqitadi, lekin bolaning aybi emas va «o'ylab topgani» ham emas. Bunday holatda avvalo shifokor ko'rigi, keyin psixolog bilan ishlash eng to'g'ri yo'l bo'ladi.
Bolada nima bo'lyapti
Panik hujum paytida organizm xavf yo'q bo'lsa ham «xavf bor» signalini beradi. Natijada tanada haqiqiy o'zgarishlar yuz beradi: yurak tezlashadi, nafas yuzaki bo'lib qoladi, qon aylanishi o'zgaradi. Bola bu belgilarni og'ir kasallikdek qabul qiladi va qo'rquv yanada kuchayadi. Bunday holat ko'proq quyidagi sharoitlarda paydo bo'ladi:
- uzoq davom etgan zo'riqish: imtihonlar, ko'chish, oiladagi og'ir voqea;
- uyqu yetishmasligi, kun tartibining buzilishi, kuchli charchoq;
- jismoniy belgilarni ortiqcha kuzatish va ulardan qo'rqish odati;
- energetik ichimliklar va ko'p kofein;
- oilada xavotirga moyillik bo'lishi;
- qalqonsimon bez, yurak yoki nafas yo'llariga oid holatlar — bularni shifokor tekshirib chiqadi.
Shu yoshda nima normal
O'smirlik davri his-hayajonga boy va bu tabiiy:
- imtihon yoki chiqish oldidan qo'rquv, qo'l titrashi, qorinda «muzlash» hissi;
- janjaldan keyin yurakning tez urishi, ko'z yoshi, keskin javob;
- uyqudan oldin kelajak haqida uzoq o'ylash, xavotir;
- yangi jamoada ishonchsizlik va tortinish.
Bunday reaksiyalar vaziyatga bog'liq bo'ladi, sabab yo'qolgach tarqaydi va bolani kundalik hayotdan chetlatmaydi. Panik hujum esa ko'pincha kutilmaganda, aniq sababsiz keladi va kuchli qo'rquv qoldiradi.
Xavotirli belgilar: qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak
Quyidagi belgilar bo'lsa, shifokorga murojaat qilishni kechiktirmang:
- bunday holatlar takrorlanadi va bola ularni oldindan kutib qo'rqadigan bo'lib qolgan;
- bola avval boradigan joylardan qochadi: darsdan, metrodan, gavjum joylardan;
- hujumga og'riq, hushdan ketish, ko'z oldining qorayishi qo'shilsa;
- uyqu buzilgan, ishtaha pasaygan, darsda diqqat yo'q;
- o'z holatidan uyalib, hech kimga aytmasa va yashirsa;
- umidsizlik, o'z-o'ziga zarar yetkazish haqidagi gaplar paydo bo'lsa — bu holatda darhol mutaxassisga murojaat qilish kerak.
Bolalar psixologi qanday yordam beradi
Birinchi navbatda pediatr yoki nevrolog tana sabablarini tekshiradi. Shundan keyin psixolog bilan ish boshlanadi va unda aniq ko'nikmalar o'rgatiladi:
- o'smirga nima bo'layotgani tushunarli tilda tushuntiriladi — bu o'z-o'zidan qo'rquvni pasaytiradi;
- hujum boshlanganda nafasni sekinlashtirish va tanani bo'shashtirish usullari mashq qilinadi;
- «yurak tez ursa, demak men kasalman» kabi fikrlar bilan ishlanadi;
- qochib ketilgan joy va vaziyatlarga asta-sekin qaytish rejasi tuziladi;
- ota-ona bilan alohida ishlanadi: hujum paytida qanday gapirish va nima qilmaslik kerakligi;
- zarurat bo'lsa shifokor ko'rigi takroran tavsiya etiladi.
Panik hujumlar haqidagi batafsil ma'lumot o'smirga o'z holatini tushunishga yordam beradi.
Qabul qanday o'tadi va uyda nima qilish mumkin
Qabul suhbat shaklida o'tadi va o'smir uchun og'ir bo'lmaydi:
- mutaxassis hujumning tafsilotini so'raydi: qachon, qayerda, qancha davom etgan, nimadan keyin boshlangan;
- uyqu, ovqat, jismoniy faollik, kofein va ekran vaqti haqida savollar beriladi;
- o'smir bilan alohida gaplashish taklif qilinishi mumkin — bu uning ishonchi uchun muhim;
- yurak urishi, qon bosimi o'lchanadi, kerak bo'lsa shifokor ko'rigiga yo'llanma beriladi;
- natijada holat tushuntiriladi va kelgusi uchrashuvlar rejasi belgilanadi.
Uyda ota-ona quyidagilarni qilishi mumkin:
- hujum paytida tinch ovozda gapiring, «hech narsa bo'lmadi, o'tib ketadi» deb kesib tashlamang;
- bola bilan birga sekin nafas oling — sanab, uzoq chiqarib;
- uni yelkasidan ushlab, oyoqlari polga tegib turganini sezishga yordam bering;
- hujumdan keyin so'roq qilmang, dam olishiga imkon bering;
- uyqu vaqtini barqarorlashtiring, energetik ichimliklarni uydan olib tashlang;
- o'smirning holatini qarindoshlar oldida muhokama qilmang va «bu erkalik» demang.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bunday holatda pediatr, nevrolog va bolalar psixologi ko'rigi bir joyda bo'lsa, sabablarni tezroq aniqlash mumkin. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Maqola umumiy ma'lumot beradi — holatning sababini faqat shifokor ko'rigi aniqlaydi.