Bolalar shifokorlari so'nggi yillarda «preventiv nevrologiya» iborasini tez-tez ishlatadi. Ko'pchilik uni yangi dori yoki qimmat muolaja deb o'ylaydi, aslida esa gap boshqa narsada: muammoni belgi kuchaymasdan, bola hali yosh va miya tez o'zgaruvchan paytda topish haqida. Quyida preventiv nevrologiya nima ekanini, u kimga kerakligini, ko'rik qanday o'tishini va bu yondashuv nima berishini tushuntiramiz.
Preventiv nevrologiya nima degani
An'anaviy yondashuvda ota-ona belgi paydo bo'lgandan keyin shifokorga boradi. Preventiv yondashuv esa teskari tomondan ishlaydi: bolaning xavf omillari va rivojlanish sur'ati oldindan baholanadi, so'ng kuzatuv rejasi tuziladi.
- maqsad — muammoni emas, uning shakllanish ehtimolini topish;
- asosiy vosita — belgilangan muddatlarda o'tkaziladigan ko'riklar;
- har bir ko'rikda bola o'z oldingi natijasi bilan solishtiriladi;
- xavf omillari bo'lsa, ko'rik oralig'i qisqartiriladi;
- yordam ko'pincha mashq, kun tartibi va muhitni o'zgartirishdan boshlanadi;
- dori faqat aniq ko'rsatma bo'lganda tayinlanadi;
- bu yondashuv ota-onani ham jarayonning qatnashchisiga aylantiradi.
Kimga va qachon kerak
Profilaktik nevrologik kuzatuv har bir bolaga foydali, lekin ayrim guruhlarda u ayniqsa muhim. Ro'yxat shifokorning qarori uchun mo'ljal bo'ladi.
- muddatidan oldin yoki kichik vazn bilan tug'ilgan bolalar;
- tug'ruq og'ir kechgan yoki kislorod yetishmovchiligi bo'lgan holatlar;
- ilk kunlarda sariqlik, infeksiya yoki reanimatsiya kerak bo'lgan bolalar;
- oilada nevrologik yoki irsiy kasalliklar bo'lsa;
- egizaklar;
- rivojlanishda yoshga nisbatan ozgina orqada qolish sezilsa;
- bosh jarohati yoki og'ir infeksiyadan keyin;
- bola uyqusi, xulqi yoki diqqati bo'yicha savol tug'dirsa.
Profilaktik ko'rik qanday o'tadi, og'riydimi
Ko'rik og'riqsiz va ko'pincha o'yin shaklida kechadi. Shifokorning asosiy quroli — kuzatuv, shuning uchun bolani majburlash kerak bo'lmaydi.
- suhbat: homiladorlik, tug'ruq, ilk oylar va oila tarixi;
- bolaning harakatini, o'tirishini, yurishini kuzatish;
- mushak tonusi va reflekslarni yumshoq tekshirish;
- yoshga mos ko'nikmalarni o'yinchoq bilan sinab ko'rish;
- bosh aylanasi, bo'y va vaznni o'lchash;
- nutq va muloqotni baholash, kattaroq bolada diqqat sinovlari;
- kerak bo'lsa ultratovush tekshiruvi yoki EEG tayinlanadi;
- ko'rik odatda yarim soatdan bir soatgacha davom etadi.
Ko'rikka qanday tayyorlanish kerak
Tayyorgarlik oddiy, lekin u suhbatni samarali qiladi. Shifokorga eng ko'p ma'lumot beradigan narsa — ota-onaning kuzatuvlari.
- vaqtni bola tetik va to'q bo'ladigan soatga belgilash;
- tug'ilganlik haqidagi ma'lumot, chiqarilgan xulosalar va emlash varaqasini olib borish;
- bolaning qaysi ko'nikmani qaysi oyda egallaganini yozib qo'yish;
- bezovta qilayotgan holatlarni qisqa videoga olish;
- savollarni ro'yxat qilib yozib olish — qabulda esdan chiqadi;
- uyqu va ovqatlanish rejimi haqida aniq ma'lumot tayyorlash;
- bolaga oldindan tushuntirish: «shifokor o'ynaydi, sanchiq yo'q»;
- yoqtirgan o'yinchoq va ortiqcha taglik olib borish.
Bu nima beradi, cheklovlar qanday
Preventiv yondashuvning asosiy foydasi — vaqt. Erta boshlangan mashq yoki tuzatish ko'pincha kamroq kuch talab qiladi va bolaga osonroq kechadi.
- rivojlanishdagi orqada qolish kuchayishidan oldin ko'rinadi;
- eshitish va ko'rish bilan bog'liq muammolar nutqqa ta'sir qilmasdan topiladi;
- ota-ona «kutamizmi yoki ishlaymizmi» degan savolga javob oladi;
- keraksiz tekshiruv va muolajalar soni kamayadi;
- cheklov: profilaktika hamma kasallikning oldini olishga qodir emas;
- cheklov: me'yordagi ko'rik keyinchalik muammo chiqmasligini bildirmaydi;
- cheklov: ko'rik faqat muntazam takrorlanganda ma'noga ega;
- xavfsizlik: ko'rikda bolaga hech qanday zararli ta'sir ko'rsatilmaydi.
Kuzatuv jadvalini tuzish uchun bolalar nevrologiyasi va neyrofiziologiyasi bo'limi bilan tanishib chiqish qulay, aniq muddatlarni esa shifokor bolaning tarixiga qarab belgilaydi.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bolaning rivojlanishini muntazam kuzatib borish uchun «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallariga murojaat qilish mumkin. Qabulga yozilish va jadvalni aniqlash: +998 55 055 10 02.
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali: Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali: Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali: Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali: Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali: Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas, Namanganda qabul qiladi.
Yozilayotganda bolaning yoshini va tug'ilish tarixidagi xususiyatlarni aytib qo'ying — kuzatuv jadvali aynan shunga qarab tuziladi. Ko'rik muddatlarini mutaxassis belgilaydi.