«Onam zinapoyadan tushganda tizzasi og'riydi, ertalab qotib qoladi va yurib ketgandan keyin yengillashadi. Ba'zan tizzasi shishadi». Ortoped qabulida bu shikoyatlar odatiy. Tizza bo'g'imi artrozi — gonartroz (гонартроз) — bo'g'im tog'ayining asta-sekin yupqalashishi va bo'g'im yuzalarining o'zgarishi. Kasallik yillar davomida sekin rivojlanadi, shuning uchun erta boshlangan kuzatuv va mashqlar harakatni saqlashga yordam beradi.
Gonartroz nima va nega rivojlanadi
Tizzadagi tog'ay suyaklar uchini qoplab, harakatni silliq va og'riqsiz qiladi. Tog'ay yupqalashganda suyaklar bir-biriga tegib, bo'g'im shakli o'zgaradi va harakat chegaralanadi. Jarayonni tezlashtiruvchi omillar:
- yosh bilan bog'liq o'zgarishlar;
- ortiqcha vazn — tizzaga tushadigan yuk bir necha barobar ortadi;
- eski jarohatlar, menisk yoki boylam shikastlanishi;
- oyoq o'qining buzilishi — X yoki O shaklli oyoqlar;
- bo'g'imning yallig'lanish kasalliklari, modda almashinuvi bilan bog'liq holatlar;
- og'ir jismoniy mehnat yoki muntazam bir xil yuklama.
Bolalar va o'smirlarda tizza og'rig'i boshqa sabablarga ega bo'ladi — ularni ham ortoped ko'rigi ajratadi.
Qanday bilinadi: belgilari
Gonartroz birdan boshlanmaydi, shuning uchun erta belgilar ko'pincha e'tibordan chetda qoladi:
- zinapoyadan tushganda yoki uzoq yurgandan keyin tizza og'riydi;
- ertalab yoki uzoq o'tirgandan keyin bo'g'im qotib qoladi;
- harakat paytida qisirlash, g'ichirlash eshitiladi;
- tizza shishadi, atrofi issiq bo'lib qoladi;
- tizzani to'liq bukish yoki yozish qiyinlashadi;
- yurish masofasi qisqaradi, oqsash paydo bo'ladi.
Qachon shifokorga borish kerak
Og'riqni «yoshga xos» deb kutish ko'pincha harakatni yo'qotishga olib keladi. Ortoped ko'rigi zarur, agar:
- tizza og'rig'i bir necha haftadan ortiq davom etsa;
- bo'g'im shishsa, shakli o'zgarsa;
- ertalabki qotib qolish har kuni takrorlansa;
- yurish masofasi qisqarib borsa, tayanch kerak bo'lsa;
- tizza «qotib» qolib, harakat qilmay qo'ysa;
- og'riq tunda ham bezovta qilsa.
Og'riq qoldiruvchi vositalarni o'zingizcha tanlamang — ular sababni yo'qotmaydi va ko'rikni kechiktiradi.
Tekshiruv qanday o'tadi: ko'rik va rentgen
Qabulda og'riq qachon va qanday holatlarda kuchayishi, eski jarohatlar bor-yo'qligi so'raladi, so'ng ko'rik o'tkaziladi:
- bo'g'im hajmi, shishi va og'riqli nuqtalari tekshiriladi;
- tizzaning bukilish va yozilish darajasi o'lchanadi;
- oyoq o'qi va yurish tarzi baholanadi;
- tizza rentgeni asosiy tekshiruv: bo'g'im oralig'i va suyak o'zgarishlari ko'rinadi;
- zarurat bo'lsa ultratovush tekshiruvi yoki MRT tavsiya etiladi;
- yallig'lanishni istisno qilish uchun qon tahlillari tayinlanadi.
Natijaga ko'ra bosqich aniqlanadi va reja tuziladi. Gonartroz haqidagi batafsil ma'lumot qabulga tayyorlanishda qo'l keladi.
Davolash: LFK, massaj va uyda nima qilish mumkin
Davolashning maqsadi — og'riqni kamaytirish, harakatni saqlash va bo'g'imga tushadigan yukni yengillashtirish. Shifokor tanlaydigan usullar:
- davolash gimnastikasi (LFK) — son mushaklarini mustahkamlovchi mashqlar, bu bo'g'imni qo'llab-quvvatlaydi;
- massaj va qo'l bilan bajariladigan usullar — mushak zo'riqishini kamaytiradi;
- fizioterapiya muolajalari — ko'rsatma bo'lganda;
- ortezlar, bandajlar va tayanch tayog'i — yurishda yukni taqsimlaydi;
- dori vositalari faqat shifokor tayinlovi bilan qo'llaniladi;
- kech bosqichda bo'g'imni almashtirish jarrohligi masalasi muhokama qilinadi.
Uyda tizzaga g'amxo'rlik qilish yo'llari:
- vaznni kamaytirish — tizza uchun eng sezilarli yengillik;
- og'ir yuk ko'tarish va chuqur cho'kkalashdan saqlanish;
- qulay, amortizatsiyali poyabzal kiyish;
- suzish, velosiped va tekis yo'lda yurish kabi yumshoq harakat turlari;
- uzoq tik turishni cheklab, oraliqda dam olish.
Toshkentda qayerda qabul qilishadi
Bo'g'im og'rig'ida ortoped ko'rigi va rentgen bir joyda bo'lsa qulay; bolalardagi tizza og'rig'i esa alohida e'tibor talab qiladi. «Здоровые дети» (Sog'lom bolalar) bolalar klinikasi filiallari:
- «Здоровые дети» — Chilonzor filiali — Muqimiy ko'chasi 144/1, Chilonzor tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Yunusobod filiali — Mirzayev ko'chasi 50, Yunusobod 17, Yunusobod tumani, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Mirzo Ulug'bek filiali — Parkent ko'chasi, 89-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Sergeli filiali — Uzgarish massivi, 61-uy, Toshkent.
- «Здоровые дети» — Namangan filiali — Namangan viloyati, Namangan shahri, Hamroh (Ohunboboev) ko'chasi, 72-uy. Bu filial Toshkentda emas.
Qabulga yozilish: +998 55 055 10 02. Bo'g'im holatini va davolash rejasini shifokor ko'rigi belgilaydi.